DILI, 19 Dezembru 2025 (TATOLI) — Governu Timor-Leste ho nia parseiru sira konkorda hodi asina ofisialmente akordu atu hahú konstrusaun Biblioteka Nasionál Timor-Leste, ne’ebé sei realiza iha Marsu 2026.
Selebrasaun kontratu ba projetu konstrusaun Biblioteka Nasionál Timor-Leste ne’ebé hala’o iha City 8, Maneluana, Dili, ne’e asina dokumentu importante haat mak hanesan Akordu Finansiamentu entre Autoridade Nasionál Petróleu (ANP) no Eni Timor-Leste, memorandu entendimentu entre ANP no Sekretaria Estadu Arte no Kultura (SEAK), Kontratu Konsultór Supervizaun ba Projetu Biblioteka Nasionál Timor-Leste entre ANP no CHL-KHAIR (JV), no kontratu dezeñu no konstrusaun ba Projetu Biblioteka Nasionál Timor-Leste entre ANP no CGCOC-ASUC JV.
Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Jorge Soares Cristovão, haktuir katak asinatura nota entendimentu haat ne’e nu’udar rezultadu husi serbisu no preparasaun durante fulan balun ho empreza supervizora no konsultora sira.
“Empreza sira sei haree filafali preparasaun dezeñu sira hotu no prosesu hotu sei la’o iha fulan-Marsu 2026. Tanba ita sei halo lansamentu fatuk dahuluk iha Marsu 2026, nune’e kompañia sira halo ona sira-nia serbisu tuir kontratu ho durasaun fulan 18 to’o 20”, Jorge Cristovão hateten iha City 8 Manleuana, Dili, ohin.
Iha biban ne’e, nia parte hato’o apresiasaun ba ENI tanba nafatin iha kompromisu hodi fó apoiu ba projetu konstrusaun Biblioteka Nasionál Timor-Leste. Nia mós mensiona katak SEAK aloka ona orsamentu ho montante millaun $2 hodi kontribui ba obra konstrusaun ne’e.
Ho akordu sira ne’e, nia parte husu ba empreza fiskalizadora no implementadora sira hodi simu responsabilidade tomak, nune’e bainhira lansa ona fatuk dahuluk, projetu ne’e sei kontinua duni to’o finalizasaun no labele para iha dalan klaran.
Prezidente Ezekutivu ANP, Gualdino do Carmo da Silva, hateten asinatura dokumentu haat ne’e hatuur baze esensiál ba implementasaun projetu Biblioteka Nasionál Timor-Leste no sei sasin ba asinatura kontratu halo dezeña detalladu, nomós konstrusaun biblioteka nasionál, asinatura ba akordu finansiamentu entre ANP no ENI.
“Iha fundu alokadu millaun $10 ne’ebé tinan barak ona relasiona kampu Kitan ne’e rai hela, nune’e akordu finansiamentu ne’e atu trata kona-ba oinsá halo pagamentu sira ne’e”, dehan.
Nia subliña koordenasaun entre ANP no ENI halo prestasaun pagamentu, asinatura dokumentu kontratu supervizaun konsultór, ne’ebé parseiru husi Malázia hetan fiar atu sai hanesan supervizór ba dezeñu, nomós ba konstrusaun Biblioteka Nasionál.
“Ita asina MoU ida entre ANP no SEAK, tanba iha mós opsaun husi orsamentu ruma ne’ebé husi OJE MJDAK millaun $2 atu aumenta ba iha millaun $10 ne’e, hodi halo konstrusaun ba Biblioteka ne’e”, adianta.
Reprezentante ENI iha Timor-Leste, Angelina Baptisa Branco, afirma katak ENI nia kompromisu atu kontribui finanseiru ba konstrusaun Biblioteka Nasionál ne’e hahú kedas iha projetu Kitan iha tinan 2010–2011.
“Ami prepara fundu sira dezde tempu ne’ebá, no ami iha nafatin kompromisu ba ida-ne’e. Akordu finansiamentu ne’ebé ohin asina ho ANP ne’e atu regula prosesu no estrutura transparente ida ba pagamentu kontribuisaun sira ba konstrusaun biblioteka nian”, nia hateten.
Tuir Angelina, pagamentu kontribuisaun ENI nian sei halo bazeia ba konkluzaun obra kontratór prinsipál nian, hahú ho dezeñu detalladu, ne’ebé alvu atu remata iha Marsu. ENI, hamutuk ho nia empreza parseira sira, mantein kontribuisaun másimu millaun $10, nu’udar kontribuisaun ENI nian ne’ebé hekerek ona iha sira-nia obrigasaun ba konteúdu lokál sira.
“Karik iha aumentu kustu ruma tanba inflasaun folin, ida-ne’e sei kobre husi SEAK nia kontribuisaun”, nia akresenta.
Hodi subliña katak projetu Biblioteka Nasionál halo parte iha inisiativa konteúdu sosiál no lokál ENI nian, ne’ebé ho objetivu atu garante katak benefísiu husi setór mina no gás bele sente husi setór sira seluk, partikularmente setór edukasaun.
Iha fatin hanesan, reprezentante empreza husi CGCOC-ASUC JV, Li Dong, espresa nia apresiasaun ba konfiansa ne’ebé tau ona iha nia empreza.
Nia subliña CGCOC-ASUC iha kompromisu atu kumpre padraun konstrusaun hothotu no entrega projetu ida ho kualidade di’ak.
“Durante peodríu tomak implementasaun nian, ami sei mantein komunikasaun konstante ho proprietáriu projetu nian, supervizór, no parte hothotu ne’ebé envolve. Ami iha konfiansa katak Biblioteka Nasional Timor-Leste nian sei sai hanesan edifísiu ikóniku ida ba nasaun ida-ne’e”, nia afirma.
Notísia relevante: Governu nia klarifikasaun ba konstrusaun biblioteka nasionál
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
