OEKUSI, 01 Juñu 2026 (TATOLI) – Durante tinan rua tutuir malu, husi 2025 no 2026 ne’e, ekipa husi Institutu Nasionál Diretu Labarik, Institutu Públiku (INDDICA,I.P), rejísta ona labarik fa’an sasán iha dalan ninin hamutuk na’in-94, no maioria re-integra ona ba família no serbisu edukasaun munisipál sira hodi kontinua fali sira-nia eskola.
Koordenadór Unidade Monitorizasaun ba Violasaun Diretu Labarik iha INDDICA,I.P, Izaias Carvalho Pereira, informa, iha ámbitu komemorasaun loron internasionál no nasionál ba labarik sira, iha Eskola Bázika Filiál (EBF) 30 Agostu Masin sub-rejiaun Pante Makasar ho tema ‘inkluzaun ba labarik hothotu’ hodi proteje labarik sira-nia direitu garante inkluzaun no harii futuru ne’ebé di’ak.
“Iha tinan-2025 to’o 2026 ne’e, dadus ne’ebé ita rekolla hamutuk labarik na’in-94. Husi númeru ne’e, na’in-hitu maka foin daudaun ne’e re-integra ona ba família no serbisu edukasaun munisipál sira, agora kontinua ona sira-nia eskola, maka hanesan husi Oekusi na’in-tolu, ida iha Baukau no seluk iha Dili,” nia hateten iha Oekusi, ohin.
Koordenadór ne’e informa, husi dadús 94 ne’e, barakliu maka re-integra ona iha Dili no ba inan-aman sira, tanba INDDICA iha sistema ida formuláriu sentimentu, bainhira ekipa deteta iha terrenu, ekipa lori kedas ba inan-aman no kontinua entrevista kedan inan-aman hodi esplika kona-na razaun, labarik fa’an sasán iha dalan-ninin.
“Ami rejista 94 ne’e, sira-nia inan-aman sei kompletu hela, no inisiátiva ne’e mai husi inan-aman mak haruka oan hodi fa’an sasán, ne’ebé iha tempu ne’ebá, bainhira ita re-integra ba inan-aman, fó kedas formuláriu sentimentu ne’e, no inan-aman deklara kedas iha dokumentu ne’e katak, sei la haruka nia oan sira atu fa’an sasán iha dalan sira-ne’ebé maka fó perigu ba nia oan sira, ida-ne’e sasin maka xefe aldeia no lia-na’in, nune’e bele apoia malu kona-ba kontrola labarik sira,” nia hateten.
Notísia relevante:Kirsty Gusmão: Hadomi ki’ikoan sira nu’udar futuru nasaun nian
Autoridade ne’e informa, re-integrasaun ne’e, la’ós INDDICA mesak, tanba haree ba lei protesaun ba labarik no jovén perigu, númeru 6/2023, nia kompeténsia másimu mai husi Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) nu’udar na’in ba servisu sosiál.
Maibé tanba serbisu ne’e, ladún másima, nune’e INDDICA iha inisiativa tuun direita ba iha terrenu hodi identifika no buka hatene tuir kona-ba labarik kontinua nafatin fa’an sasán iha dalan-ninin.
“Ida-ne’e rezultadu tinan rua, labarik na’in-94 INDDICA rejistadu no barakliu hela ho inan-aman no barakliu mós kontinua ona sira-nia eskola, maibé perigu maka serbisu iha dalan-ninin, ne’e maka perigu,” nia konsidera.
Lembra katak antes ne’e, iha 2023, Komisaun Nasionál Kontra Traballu Infantil (CNCTI, sigla portugés) fó dadus kona-ba labarik sira-neʼebé mak hala’o traballu infantil iha Dili ne’e, 40% labarik sira hosi REAOA mak buka moris iha Dili.
Tuir peskiza neʼebé mak CNCTI halo ne’e, labarik halo traballu infantil ne’ebé rejistu barak mak Aileu iha 45%, Dili 40%, tuirmai Ermera 37% no Lautein iha 35%, no munisípiu seluk menus hosi 20%. REAOA ne’e rasik menus hosi 20% tanba sira mai hotu Dili, nune’e hodi aumenta to’o 40% ne’e
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
