DILI, 25 Juñu 2026 (TATOLI) – Tanis no emosionál, pesoál seguransa eis-Prezidente Repúblika, Francisco Guterres “Lú Olo”, Domingos Pereira “Kelimutu”, fahe nia memória kona-ba relasaun ne’ebé durante tinan sia-resin hamutuk ho líder istóriku ne’e.
Domingos ne’ebé hahú sai seguransa Lú Olo iha 20 Maiu 2017, loron ne’ebé Francisco Guterres simu pose nu’udar Xefe Estadu. Husi momentu ne’e, nia asume responsabilidade atu garante seguransa ba Prezidente, hahú husi alojamentu, alimentasaun, dezlokasaun no to’o inspesaun rigoroza ba fatin sira ne’ebé Lú Olo vizita iha territóriu.
“Sai seguransa responsabilidade boot tebes ba maktoban. Bee ne’ebé uza atu hariis mós tenke asegura ho másima”, Domingos relata iha Faról, Dili.
Nia dehan relasaun entre nia no Lú Olo la limita de’it ba servisu profisionál. Dezde inísiu, eis-Prezidente konsidera nia hanesan família.
“Bainhira ha’u mai fó seguransa ba nia, nia dehan katak ita iha relasaun família besik. Nia hateten ba ha’u katak ita na’in-rua sai maun-alin besik. Ida-ne’e mak sai memória ba ha’u”, Domingos hasara ho lian ne’ebé nakonu ho emoasaun.
Ba nia, serbisu nu’udar pesoál seguransa ba Xefe Estadu hanesan previléjiu ida, maibé mós akompaña ho dezafiu boot.
Nia relembra insidente iha 2025, bainhira bala musan rua kona rezidénsia eis-Prezidente Lú Olo. “Ha’u-nia komandante halo inkéritu mai ha’u, ha’u prontu hatán kona-ba bala mai kona iha ne’e”, nia relata.
Hodi salienta katak prinsípiu boot ida iha serbisu seguransa mak prontu atu sakrifika-an ba seguransa autoridade ne’ebé nia proteje.
“Hanesan seguransa situasaun saida de’it mak akontese tenke simu no prontu oferese an ba mate, maibé situasaun difísil hotu liu ona. Agora, hanoin ba moris hakmatek nian mak nia husik ita. Sente todan tebes”, nia hato’o ho matan-been.
Durante Lú Olo nia mandatu hanesan Prezidente no hafoin remata nia funsaun, Domingos kontinua akompaña antigu Xefe Estadu bá atividade oioin, inklui vizita bá Ossú, Vikeke, no fatin sira seluk. Nia afirma katak, ba nia, seguransa ba eis-Prezidente ne’e la’ós obrigasaun profisionál, maibé mós kompromisu morál.
Momentu ne’ebé marka liu ba nia mak bainhira eis-Xefe Estadu bá Malázia atu halo tratamentu saúde.
“Ha’u-nia fuan moras no lakon mak karik nia sai husi uma bá halo tratamentu iha Malázia ne’e ho ambulánsia mak tula bá aeroportu mak sa’e aviaun karik ha’u ladún triste. Maibé, nia sai la’o ain, hamnasa, to’o aeroportu haree sente di’ak. Maibé fila mai ho kaixaun fali, ida-ne’e mak halo ha’u hanoin no triste loos”, nia hateten.
Domingos mós haktuir katak antes Lú Olo halo viajen, halo uluk konsulta ho médiku sira iha ne’e no nia rasik husu ba médiku sira kona-ba kondisaun saúde Lú Olo, maibé médiku sira hatán “todan uitoan”. Nia nafatin espera katak tratamentu ne’e sei lori rezultadu pozitivu.
Domingos deskreve Lú Olo hanesan líder simples, umilde no, matenek. Tuir nia, bainhira fila husi servisu ofisiál, eis-Prezidente sempre trata ema hotu hanesan família.
“Bainhira nia husi serbisu mai nia hateten Prezidente Repúblika ne’e iha nia fatin, mai ona uma ita hanesan ema baibain. Entaun, iha uma ita tuur hamutuk hanesan baibain no dalaruma nia husu ita-nia hanoin”, dehan.
Notísia kona-ba falesimentu Lú Olo halo nia triste
Bainhira nia rona informasaun katak eis-Prezidente hakotu ona iis “kalan tomak ha’u la toba. Ha’u hanoin fali memória hotu ne’ebé ami hamutuk. Ita lakon ema di’ak ida-ne’ebé buka la hetan ona, aman di’ak ida, maun di’ak ida”, nia relata ho emosaun.
Nia akrexenta katak depoizde falesimentu ne’e, veteranu no rezisténsia sira mai haku’ak dehan “ita lakon ona ita-nia maun di’ak no balun telefone ha’u dehan ó seguransa oinsá mak ó-nia maun mate. Ha’u dehan ida-ne’e la’ós ha’u-nia serbisu, ida-ne’e médiku nia serbisu. Karik iha ne’e ha’u la’o ho nia mak hetan asidente mak lakon vida imi husu mai ha’u. Ha’u prontu mate ohin ka aban”, nia espresa tuir ho matan-been.
Daudaun, Domingos hein orientasaun husi komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste kona-ba nia misaun tuirmai.
“Ha’u nu’udar elementu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste. Nia [eis-Prezidente] mate ona, ba oin ha’u hein de’it desizaun husi komandu kumpre orden katak iha ne’e, ha’u iha ne’e no filafali ba kuartél F-FDTL ha’u prontu bá, tanba ha’u mai ho orden no fila ho orden”, nia hateten.
Domingos ramata ho lembrasa ida ne’ebé nia konsidera espesiál no halo nia hanoin barak, tanba antigu Xefe Estadu sempre bolu nian, sira ko’alia kona-ba kultura. “Nia dehan ha’u iha ai-laran ladún hatene lala’ok kultura, entaun ami rua sempre ko’alia kultura ne’e ba malu”, nia konklui.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
