DILI, 02 Jullu 2026 (TATOLI)—Aprília da Silva Soares (10), nu’udár estudante Ensinu Báziku Filiál Darasula, Munisípiu Baukau, informa eskola referida presiza iha morru protesaun, nune’e estudante bele hala’o prosesu aprendizajen ho seguru.
“Ami hakarak prosesu aprendizajen ho seguru,” Aprília da Silva Soares dehan ba TATOLI via telefónika, foin lalais ne’e.
Nune’e, nia prefere Ministériu Edukasaun presiza tau planu ba infraestrutura bázika eskola nian hodibele asegura fasilidade eskola hanesan karteira eskolár, ai-horis ne’ebé kuda iha arredór eskola inklui ai-fuan.
“Ha’u sujere atu halo morru protesaun ba ami-nia eskola tanba bainhira ami halo permakultura iha eskola animál sira tama-mai estraga hotu ami-nia toos. Iha sorin seluk, ema-ne’ebé mak mai halimar iha eskola estraga hotu ami-nia lutu ne’ebé ami halo no sama mate hotu ai-fuan no modo sira. Presiza tau importánsia ba asuntu ne’e,” nia rekomenda.
Aleinde ne’e, presiza dada bee-moos husi kanu públiku mai iha eskola tanba bee konsome laiha inklui bee hodi fase liman no rega ai-horis sira.
“Kuandu merenda eskolár, ami susar bee-moos ne’ebé hodi fase liman,” Aprília dehan.
Hosi fasilidade eskola sira-ne’ebé mensiona, husu tau planu no aloka orsamentu hodibele solusiona, nune’e atinje kualidade edukasaun no saúde ijiene.
Tuir nia, eskola nu’udár uma daruak no mós nu’udár fatin ida-ne’ebe aprende siénsia, halo amizade no dezenvolve estudante sira-nia koñesimentu iha futuru.
“Ha’u gosta ba eskola tanba iha profesór sira-ne’ebé sai ha’u-nia inan-aman daruak hodi ajuda, guia no inspira ha’u. Iha mós ha’u-nia belun sira-ne’ebe mak ami halo amizade ba malu. Ha’u gosta tebes ba eskola tanba iha estrutura hanesan asosiasaun estudantil ho nia seksaun sira. Iha eskola ami la simu de’it lisaun maibé ami mós kria lasu amizade entre belun sira no manorin sira,” nia tenik.
Nune’e mós, Koordenadora Ensinu Báziku Filiál Darsula, Deolinda Vieira Aniceto, dehan eskola ne’e presiza tebes morru protesaun tanba laiha morru protesaun nune’e animál sira livre tama ba arredór eskola nian hodi estraga toos, jardín eskola nian no halo fo’er arradór eskola inklui animál sira soe fo’er arbiru. Aleinde ne’e, labarik-sira iha li’ur tama eskola hodi estraga toos.
Deolinda Vieira hatutan laiha kampu desportu hodi halo atividade futeból, voleiból no basketbol. Eskola referida mós presiza tan fasildade eskola nian hanesan kadeira no meza ba estudante sira, inklui livru foun tanba livru sira-ne’ebé daudaun iha-ne’e uza iha tempu naruk nia laran nune’e balun komesa nakles ona.
“Ida-ne’e difikulta manorin sira atu pratika desportu ho estudante sira. Nune’e mós iha eskola ne’e sai dezafiu ba manorin sira mak transporte públiku tanba manorin balun hela dook husi eskola, inklui difisil asesu ba internet bainhira envia relatóriu ka pasa informasaun ba nasionál.
Atu atinje kualidade edukasaun, estudante nia saúde di’ak hodi asesu prosesu aprendizajen, Ministériu Edukasaun tenke tau ona importánsia no aloka orsamentu.
Kestaun falta fasilidade eskola ne’e, Diretór Ezekutivu Timor-Leste of Coaliton (TLCE), José Monteiro, hateten,tuir observasaun no monitorizasaun ne’ebé TLCE halo iha eskola territóriu, eskola barak mak seidauk iha fasilidade eskola adekuada.
“Nune’e, husu ba Ministériu Edukasaun aloka orsamentu adekuadu kada tinan, hodibele hatán ba nesesidade eskola sira,” nia dehan.
Morru protesaun eskola sira iha territóriu nasionál, Diretór Nasionál Infrastrutura no Edukativu Ministériu Edukasaun (ME), Hélio Lopes, hatán ME sei tau importánsia uluk ba fasilidade eskola hanesan saladeaula no sala ba manorin sira.
“Ita fó instalasaun bee-moos ba eskola sira, konstrui koziña. Ita labele halo uluk konstrusaun ba morru, tanba iha eskola balun presiza tebes saladeaula entaun ita responde lai buat hirak-ne’e para estudante sira iha kondisaun ida-ne’ebé di’ak hodi partisipa iha ensinu aprendizajen. Tanba ne’e, ita halo prioridade hirak-ne’e fazeadamente. Agora, ita konsentra ba fasilidade importante sira iha kondisaun ne’ebé mínimu molok ita hakat ba konstrusaun morru,” nia konklui.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade




