MALIANA, 03 Jullu 2026 (TATOLI) – Autoridade Munisípiu Bobonaru hala’o enkontru ho Movimentu Kaponés Timor-Leste (MOKATIL) no Sentru Atendimentu Agrikultura Kuda Ulun Bobonaru (CAAKUB, sigla portugés) hodi diskute jestaun no mekanizmu implementasaun Programa Merenda Eskolár (PME), ne’ebé sei fó prioridade ba utilizasaun produtu lokál atu hadi’a nutrisaun alunu sira no hametin ekonomia agrikultór iha munisípiu ne’e.
Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaru, Paulo Moniz Maia, hateten PME ne’e tenke asegura ai-han ne’ebé iha valór nutrisionál di’ak, inklui Bafo Kayrala, foos, modo-tahan, ai-fuan no bee, atu tulun labarik sira-nia saúde, dezenvolvimentu mentál, fíziku no kapasidade aprendizajen.
Nia hateten mós katak orientasaun Governu nian mak PME tenke fó prioridade ba konsumu produtu lokál, liuliu Bafó Kayrala no foos rai-laran, hodi hametin seguransa alimentár no hasa’e rendimentu agrikultór sira.
“Foin lalais ami halo reuniaun ida iha Dili, ita-nia Primeiru-Ministru hateten merenda eskolár tenke uza Bafo Kayrala. Ita presiza fó ba ita-nia oan sira se ida-ne’e la to’o mak foos-rai aumenta. Ohin, ita halo enkontru, MOKATIL sei esplika ninia regra, prosedimentu, no kapasidade jestaun”, Paulo Moniz hateten iha salaun IOB Maliana, ohin.
Prezidente CAAKUB, António Barreto, dehan asosiasaun ne’e estabelese iha tinan 2012, agora fornese foos ba merenda eskolár iha postu administrativu Maliana, ho kobertura ba Eskola Bázika Sentrál lima no eskola katólika rua, ne’ebé atende estudante liu rihun 8.
“Ami fornese foos la hanesan uluk. EJP sira kada-fulan fó dadus mai mak foin ami dulas. Bazeia ba dadus, fulan ida ami fornese dala-ida de’it. Ha’u hanoin depois ita serbisu hamutuk ho MOKATIL forsa ida mai aumenta tan atu mellora merenda eskolár”, nia afirma.
Tuir planu, CAAKUB mós sei alastra fornesimentu foos lokál ba eskola sira iha postu administrativu Balibó no Kailaku hodi implementa programa referidu.
Prezidente MOKATIL, Hélio Dias da Silva, esplika katak MOKATIL la’ós empreza, maibé asosiasaun kamponés ne’ebé estabelese iha tinan 2013. Agora, MOKATIL iha membru hamutuk 11.600 iha munisípiu Bobonaru no dezde 2019 partisipa diretamente iha implementasaun PME.
MOKATIL prontu apoia programa ne’e bainhira selebra akordu ho autoridade Bobonaru atu garante katak, prosesu sosa no distribuisaun foof tenke transparante no tuir lei, atu asegura direitu estudante sira no evita aumentu presu ne’ebé bele prejudika benefisiáriu sira.
MOKATIL sei serbisu hamutuk ho entidade relevante sira hodi monitoriza distribuisaun produtu to’o duni iha eskola sira no asegura katak ai-han ne’ebé prepara tuir padraun nutrisaun no programa ne’ebé Estadu determina.
“Se foos kilo ida sentavus 0,75 tenke fó sentavus 0,75, fó $1 ita viola labarik sira-nia direitu. fiar ami, ita sei estabelese sistema, katak sasán hotu-hotu hodi bá eskola tenke tetu hotu kedas to’o duni labarik sira-nia direitu”, katak.
Diretóra Servisu Munisipál Finansa, Autoridade Munisípiu Bobonaru, Donata Marques, dehan Governu aloka orsamentu boot ba PME atu redús má nutrisaun no promove utilizasaun produtu lokál.
Nia enkoraja grupu agrikultór no fornesedós lokál sira prepara ai-han, modo no ai-fuan hodi responde ba nesesidade programa, tanba medida ne’e bele halo osan sirkula iha munisípiu rasik no kontribui ba dezenvolvimentu ekonomia lokál.
PME konsidera hanesan estratéjia Governu atu hadi’a nutrisaun estudante sira, aumenta konsumus produtu agríkola lokál no fó oportunidade merkadu ba kamponés sira iha Bobonaru.
Notisia relevante: Autoridade Bobonaru hakarak forma ekipa hodi monitoriza PME 2026
Tinan ne’e, Bobonaru hetan alokasaun orsamentu ba Programa Merenda Eskolár ho totál millaun $1,8 hodi ezekuta ba loron efetivu 100-resin. PME tinan letivu ne’e implementa iha Pré-Eskolár Públiku 42, Ensinu Báziku Sentrál Públiku no Filiál 137, Ensinu Pré-Eskolár Katólika Privadu sia no Ensinu Báziku Katóliku Privadu 16.
Totál estudante benefisiáriu ba programa ne’e hamutuk 30.178, kompostu husi Pré-Eskolár Públiku 2.494, Ensinu Báziku Públiku 24.961, Ensinu Pré- Eskolár Katóliku Privadu 471 no Ensinu Báziku Katóliku Privadu 2.252.
Notísia relevante: Monitorizasaun PME iha Bobonaru identifika diferensa fornesimentu nutrisaun ba estudante iha área urbana no rurál
Jornalista: Sérgio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora




