DILI, 14 Jullu 2026 (TATOLI) – Governu Japaun hamutuk ho Kansei Company and Caring Water Project (CWP) hametin kooperasaun ho Timor-Leste iha área saneamentu, liuhusi oferese viatura limpeza alta presaun ba Sentru Nasionál Empregu no Formasaun Profisionál (CNEFP) Tíbar.
Objetivu husi entrega veíkulu saneamentu ida-ne’e atu hametin sistema saneamentu, no loke oportunidade serbisu barak liu ba joven sira iha Timor-Leste.
Serimónia entrega veíkulu saneamentu ho demonstrasaun téknika realiza iha Palásiu Prezidensiál, Dili, tersa-ne’e no hetan partisipasaun husi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, Vise-Primeiru Ministru no Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, Embaixadór Japaun iha Timor-Leste, Yamamoto Yasushi, Prezidente Kansei Company, Kenji Hasegawa, Diretór CNEFP, Simão Tito Barreto, no reprezentante husi CWP Global.

Diretór CNEFP, Simão Tito Barreto, hateten katak apoiu Governu Japaun no Kansei Company nu’udar onra boot ida ba CNEFP Tíbar, tanba loke oportunidade ba joven Timor-Leste atu hetan formasaun téknika iha Japaun no simu transferénsia teknolojia modernu.
“Parseria entre Governu rua ne’e fó oportunidade ba joven timoroan atu tuir formasaun iha Japaun no mós lori joven Japaun mai Timor-Leste hanesan voluntáriu atu fahe esperiénsia iha CNEFP Tíbar,” Simão hateten.
Nia esplika katak CNEFP mós simu apoiu ekipamentu ho teknolojia aas ne’ebé introdús ona iha Japaun no agora implementa iha Timor-Leste hanesan meiu aprendizajen.
“Ami hein katak joven sira bele kontinua aprende no domina uza ekipamentu ho teknolojia aas, liuliu iha área saneamentu no ijiene, nune’e bele ajuda kria sidade ida ne’ebé moos no saudavel”, nia dehan.
Prezidente Kansei Company, Kenji Hasegawa, reafirma katak parseria ida-ne’e nu’udar parte husi kompromisu empreza atu apoia dezenvolvimentu Timor-Leste, liuhusi dezenvolvimentu infraestrutura bee no hasa’e kualidade rekursu umanu.
Iha Abríl 2023, Kansei Company asina memorandu entendimentu ho CNEFP no CWP Global atu dezenvolve pesoál tékniku sira ne’ebé bele apoia dezenvolvimentu infraestrutura liuhusi formasaun prátika.
“Liuhusi programa formasaun iha Japaun no orientasaun téknika direta iha Timor-Leste, ami orgullu tebes haree motivasaun povu Timor-Leste nian no poténsia boot husi nia joven sira”, Kenji Hasegawa hateten.
Tuir nia, veíkulu saneamentu ne’ebé entrega ohin la’ós de’it atu uza ba operasaun, maibé mós sai hanesan meiu formasaun ba manutensaun sistema saneamentu no jestaun ambientál.
“Ami hein katak inisiativa ida-ne’e la para de’it iha entrega ekipamentu, maibé sai baze atu hasa’e abilidade téknika, kria oportunidade serbisu no apoia dezenvolvimentu independente Timor-Leste”, nia dehan.
Kansei Company sei kontinua apoia dezenvolvimentu infraestrutura bee no saneamentu liuhusi kooperasaun téknika no dezenvolvimentu rekursu umanu.

Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay hato’o apresiasaun ba Governu Japaun, Embaixadór Japaun, Kansei Company no parseiru hotu, tanba sira-nia kontribuisaun ba dezenvolvimentu kapasidade traballadór Timor-Leste.
“Ami hein katak parseria ida-ne’e bele kontinua hametin iha futuru. Apoiu ekipamentu ho teknolojia aas ne’ebé fó ba Timor-Leste iha signifikadu boot tebes ba ami”, Kalbuadi Lay hateten.
Tuir nia, CNEFP Tíbar nu’udar sentru formasaun ida di’ak liu iha Timor-Leste ne’ebé agora iha instituisaun formasaun hamutuk 17. Nia mós apresia instrutór no formandu balun ne’ebé bá Japaun atu hasa’e sira-nia kompeténsia téknika.
Embaixadór Japaun ba Timor-Leste, Yamamoto Yasushi, hateten katak parseria entre Kansei Company, CWP Global no CNEFP ne’ebé hahú iha tinan 2023 sai ezemplu konkretu ida husi kooperasaun entre nasaun rua atu harii futuru, liuhusi dezenvolvimentu rekursu umanu no transferénsia teknolójika.
Tuir nia, Japaun iha esperiénsia no teknolojia klase mundiál iha área fornesimentu bee, rede kanalizasaun no saneamentu, ne’ebé durante ne’e fó kontribuisaun boot ba saúde públika no protesaun ambientál.
“Entrega veíkulu no ekipamentu ohin la’ós de’it ajuda materiál, maibé investimentu ba ema sira ne’ebé sei opera no mantein ekipamentu sira-ne’e, nomós ba sistema ne’ebé sei serve komunidade iha tempu naruk”, nia dehan.
Yamamoto mós introdús filozofia Japaun “En no shita no chikara mochi”, ne’ebé refere ba ema sira ne’ebé serbisu iha kotuk, maibé iha papél importante tebes ba sosiedade.
Nia haree katak filozofia ida-ne’e reprezenta dedikasaun traballadór saneamentu, tékniku, treinadór no pesoál manutensaun sira ne’ebé sai hanesan tulun importante ba servisu públiku, maski sira-nia kontribuisaun dalabarak la haree.
Aleinde apoia área saneamentu, Yamamoto hateten katak CWP Globál hamutuk ho Kansei Company mós dezenvolve programa sosiál oioin, inklui lori biblioteka móvel husi Japaun atu hasa’e interese labarik sira ba lee no estabelese Cross Factory, ne’ebé prodús asesóriu forma krús husi traballadór Timor-oan tuir padraun kualidade Japaun.
Kooperasaun ida-ne’e nu’udar kontinuidade husi parseria ne’ebé hahú iha tinan 2023. Antes ne’e, CNEFP Tibar simu ona truck vakuum ho presaun aas rua husi Kansei Company no CWP atu apoia formasaun kona-ba jestaun bee-fo’er no saneamentu.
To’o agora, instrutór no formandu timoroan balun mós tuir ona formasaun téknika iha Japaun hanesan parte husi esforsu hametin kapasidade nasionál iha setor ida-ne’e.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora




