NASIONÁL, POLÍTIKA

SEAK-ANPM selebra akordu estabelese biblioteka nasionál

SEAK-ANPM selebra akordu estabelese biblioteka nasionál

Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Teófilo Caldas. Imajen Tatoli/António Gonçalves

DILI, 17 junu 2022 (TATOLI)—Sekretária Estadu Arte no Kultura (SEAK), sesta ne’e, selebra asina akordu ho Autoridade Nasionál Petróleu no Minerál (ANPM) ba estabelesimentu biblioteka nasionál iha Timor-Leste.

Notísia Relevante: SEAK selebra akordu ho ANPM estabelese biblioteka nasionál

Sekretáriu Estadu Arte no Kultura (SEAK), Teófilo Caldas, informa hafoin VIII Governu Konstitusionál, lideradu hosi Primieru-Ministru Taur Matan Ruak simu pose iha 22 junu 2018 no Sekretáriu Estadu Arte no Kultura ne’ebé tutela iha Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura hetan kedas responsabilidade todan ida kona-ba prosesu konstrusaun biblioteka.

“Iha ne’ebá, ita enfrenta problema sosiál akontese iha terenu atu estabelese biblioteka nasionál ba, tanba komunidade sira la autoriza kompañia atu kontinua halo drainazen no moru. Ho ne’e, Sekretáriu Estadu hamutuk ho ENI no ANPM, ita koordena ho Igreja atu oinsá buka solusaun, nune’e tuir mai ita servisu hamutuk ho ANPM ho ENI atu aselera prosesu ne’e,” Governante ne’e hateten liuhosi nia diskursu iha ámbitu asina akordu ho Autoridade Nasionál Petróleu no Minerál (ANPM), ba estabelesimentu biblioteka nasionál, iha Hotel Beach Garden, Dili, sesta ne’e.

Nia hateten, ANPM hanesan empreza públiku Governu nian ne’ebé mak Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura, liuhosi Sekretáriu Estadu Arte no Kultura fó fiar, depozita konfiansa atu bele jere orsamentu ida-ne’ebé kompañia ENI hanesan doadór fornese mai Timor-Leste atu harii biblioteka nasionál.

“Empreza ne’ebé ita fiar no deposita konfiansa atu jere fundu ne’e to’o ikus ita hetan duni servisu ne’ebé kualidade, liu-liu lideransa hosi Prezidente ANPM atuál nia mak lideradu prosesu ne’e mai. La haluha mós Prezidente ANPM sesante nia altura ne’ebá ita servisu hamutuk, maibé la to’o rohan. Maibé, ho lideransa Prezidente ANPM foun ita esforsu hodi servisu hamutuk ho ENI atu bele lori prosesu ne’e mai to’o nia rohan,” nia dehan.

Biblioteka nasionál ne’e, iha mós dekreitu-lei ida kona-ba estabelesimentu biblioteka nasionál no funsionamentu biblioteka nasionál. Biblioteka nasionál hanesan fatin ida ba joven no estudante sira oinsá atu fasilita sira ba lee no buka referénsia ruma.

Biblioteka ne’e mós sai hanesan fatin ida atu bele hetan rendimentu no reseita ba Estadu, tanba bainhira ema no estudante sira ba halo peskiza, sira tenke fó netik kontribuisaun ruma atu bele garante manutensaun ba bblioteka ne’e rasik.

Nune’e, polítikamente Oitavu Governu Konstitusionál liuhosi Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura, servisu hamutuk ho Ministériu Petroleu no Minerais, Sekretária Estadu Arte no Kultura ho Autoridade Nasional Petrólio no Minerais hakarak halo lansamentu iha tinan ida-ne’e.

“Konstrusaun bele iha tinan oin, maibé lansamentu ita hakarak halo iha tinan ida-ne’e, atu nune’e, ita bele alkansa ita-nia objetivu,” Governante ne’e hateten.

Tanba, tuir nia, biblioteka mós tama iha planu estratéjiku dezenvolvimentu nasionál 2011-2030, nune’e mós iha lei ne’ebé Prezidente Repúblika foin promulga grande opsaun biolioteka hola parte iha ne’ebá.

“Ida ne’e hanesan mega projetu ida ne’ebé ENI oferese mai iha Governu Timor-Leste, entaun ita aproveita oportunu ida-ne’e, atu bele servisu hamutuk hodi aselera ninia prosesu loke konkursu públiku, nune’e aselera ita-nia konstrusaun ba kompleks biblioteka,” nia dehan.

Prezidente Autoridade Nasionál Petróleu no Minerál (ANPM), Florentino Mateus Soares Ferreira, hateten, hanesan nasau, aranka ho situasaun ida-ne’ebé difisil iha aspeitu hot-hotu, inklui Edukasaun nian.

“Haree ba situasaun sira ne’e hosi Industria Petrolifeira no atividade tomak iha ita-nia mina no gas iha Timor-Leste, liuhosi projetu ne’ebé ENI responsabiliza ba. Kitan no projetu seluk ne’ebé iha, ita kompromete liuhosi programa konteudu lokál hosi kedas inisiu 2006 ho tinan balun ne’ebé ita kompromete atu halo konstrusaun ida kona-ba biblioteka nasionál,” nia dehan.

Komprimisiu ida-ne’e mai hosi tempu ida naruk, difikuldade lubuk ida Timor-Lesdte enfrenta liu-liu ligadu ho terrenu, tanba ne’e mak la konsege ezekuta iha tempu ne’ebé razoavel atu bele ezekuta. Maske lori tempu naruk, ohin loron bele ama iha faze ida ne’ebé atu iha nota entendimentu ida entre Autoridade Nasionál Petroleu no Sekretária Estadu Arte no Kultura.

Planu lubuk ida-ne’ebé iha, nia dehan, ida-ne’e primeira vez projetu fiziku sira-ne’ebé atu implementa iha Timor ne’e mai hosi ENI, tanba iha projetu fiziku rua mak ida biblioteka nasionál no seluk kór istóriku ne’ebé sei halo ba institutu petroleu no jeolójia.

“Ita espera ho rezultadu lubuk ida ne’ebé ami atinje iha setór petroleu, neste momentu ita sei iha projetu 15. Primeira vez, ita sei iha projetu neen ba iha esplorasaun rai-maran nian, uluk ita iha rua ita foin fura posu balun iha munisipiu Covalima iha tinan kotuk, iha ne’ebé iha rezultadu pozitivu balun. Ita espera katak, projetu hosi petroleu ne’ebé hala’o iha Timor-Leste sei kontribui atu konstroi mós projetu fiziku seluk ne’ebé ita presiza,” nia katak.

Maske nune’e, nia akresenta, projetu ida ne’e lao ba iha tempu balun nia laran no ikus mai konsege hamutuk ho Sekretaria Estadu Arte no Kultura no ENI.

“Ami iha enkuadramentu ida-ne’ebé hatuur hodi Governu no administra projetu ida-ne’e. Iha parte ida ami bolu teknikál working grroup, ne’ebé kompostu hosi membru hirak ne’ebé bele kontribui hodi fó input tékniku, nune’e bele estabelese projetu ida iha nia kualidade di’ak, tantu maluk sira mai hosi Obra Públika, Sekretária Estadu Aarte no Kultura, ANPM no ENI faz parte ida téknika working grupu,” nia afirma.

Iha parte seluk foti desizaun ba iha projetu ida ne’e mak halai liu bá lideransa sira hosi Autoridade Nasional Petróleu no Sekretáriu Estadu Arte no Kultura reprezenta hosi Sekretáriu rasik.

“Hosi ANPM ha’u mak iha laran. Ami jere projetu ne’e ba tempu balun no fim bele hala’o ona atividade balun ne’ebé bele loke dalan atu halo konstrusaun. Dadaun ne’e, prosesu selesaun tomak ba iha empreza ne’ebé sei halo konstrusaun hetan ona resultadu hosi avaliasaun empreza ENI ita la utiliza ita-nia aprosionamentu tantu hosi ANPM no Sekretáriu Estadu Arte no Kultura. Maibé ida ne’e sistema ida ne’ebé ENI opta iha kualker projetu iha mundu ne’ebé sira halo sira uza sira-nia sistema aprozionamentu internál, normalmente sira sei sujeita ba desizaun lubuk ida-ne’ebé hakotu iha Milan (Italia) iha sira-nia kuartel jerál hosi empreza nian,” nia esplika.

Rezultadu ne’e iha ona, ENI rasik sei anúnsia no iha mós kontratu sira seluk ne’ebé presiza hatuur kontratu ba iha projetu konstrusaun rasik no fund agreement, atu fasilita prosesu no administrasaun tomak no prosedimentu, hodi hala’o pagamentu nesesariu ba iha projetu ne’e durante nia proseu konstrusaun.

“Hafoin ho nota entendimentu asina, ita sei tama ba asinatura hosi kontratu no fund agreement ne’ebé mak sei selebra entre endidade relevante, ANPM, ENI no kontratór sira ho kontratu ba konstrusaun projetu ne’e. Nune’e, to’o ikus ita bele hatene iha tempu badak ENI sei halo estudu detallu uitoan ba enjineiru nian, hosi ne’e espera katak konstrusaun bele hahú iha tinan oin ka depende ba diskusaun no estudu sira-ne’ebé iha,” nia dehan.

Jornalista : Nelia Fernandes

Editór     : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!