DILI, 09 outubru 2023 (TATOLI) – Xefe Departamentu Psikiatria iha Hospitál Nasinal Guido Valadares (HNGV), Boaventura da Costa, husu ba Ministériu Saúde atu aumenta tan rekursu umanu ho objetivu atende pasiente sira ho defisiénsia mentál iha Timor-Leste.
“kona-ba rekursu umanu, ita presiza duni atu aumenta médiku espesialista, psikolojista sira, entaun ida-ne’e mak ha’u husu ba Governu atu bele haree rekursu umanu hodi atende di’ak ba pasiente sira”, Boaventura da Costa informa iha nia kna’ar fatin, ohin.
Nia dehan, espesialista psikatria na’in-tolu, husi ne’e timoroan na’in-rua no kubanu ida, entaun ida-ne’e sei menus.
“Espesialista timoroan daudaun ne’e na’in-rua hamutuk ho kuba na’in-ida, enfermeiru permanente hamutuk 16, enfermeiru kontratadu na’in-lima, médiku jerál na’in-lima, entaun ida-ne’e ita sei menus, ba oin bele aumenta rekursu umanus atu bele fó atendimentu ne’ebé di’ak ba pasiente ho moras mentál”, nia afirma.
Nia esplika, kona-ba loron mundiál saúde mentál ne’ebé selebra iha 10 outubru ho tema “saúde mentál e um direitos umanos universal” ho ida-ne’e ha’u hanoin husi parte departamentu psikatria nian oinsá atu trata pasiente sira ho dignu ho laran luak atu sira hetan tratamentu ne’ebé di’ak.
Pasiente ne’ebé baixa, iha fulan jullu no setembru, iha departamentu psikatria hamutuk 86, husi númeru ne’e maioria mane dúke feto.
“Ha’u mós atu relata katak durante fulan jullu to’o setembru ita-nia pasiente ne’ebé mak baixa hamutuk 86, maioria mane dúke feto.Tanba ne’e ho loron saúde mundiál ida-ne’e ita bele fó hanoin fila fali ba pasiente moras mentál hodi bele halo tratamentu ho di’ak”, nia haktuir.
Nia informa, pasiente ne’ebé mak baixa iha acute care HNGV normalmente fó loron 14, husi ne’e médiku sira haree pasiente nia kondisaun bainhira di’ak ona fó alta depois mak fila fali mai konsluta iha ambulantóriu.
“Pasiente sira ne’ebé mak ami fó baixa, normalmente loron 14 iha internamentu maibé ita haree nia kondisaun se bainhira pasiente di’ak ita bele fó alta depois mak kontinua fila fali mai konslulta iha ambulantóriu. Tanba sir-ne’e maioria ho kazu eskizofrenia no depresaun tanba kazu sira-ne’e mai husi família problema ho ekonomia”, nia hateten.
Kada loron Acute Care HNGV simu pasiente 20 ho idade husi 15 to’o 41.
“Kada loron, ita simu pasiente 20 husi idade 15 to’o 41, entaun ida -ne’e durante mai halo tratamentu iha ne’e, ami fó tratametu tuir kazu hanesan ita la’o ho fisikoterapia no konsolin no tratamentu medikamentu ne’ebé mak ita la’o hanesan bainhira pasiente sira mai eskizofrenia ita tratmentu ho ida-ne’e, se pasiente mai ho depresaun ita fó tratamentu antipresaun sira, ida-ne’e mak ita fó tratamentu iha ne’e, ekipamentu médiku ne’ebé mak ita uza fó tratamentu daudaun sufisiente hela”, nia subliña.
Ho loron saúde mentál fó mensajen ba populasaun hotu katak iha família uma laran mak moras mentál lori mai fasilidade saúde halo tratamentu atu trata sira ho dignu.
Pasiente moras mentál ne’ebé baixa iha departamentu psikiatria, daudaun ne’e hamutuk sia maibé neen mak alta ona no na’in-tolu sei baixa.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva





