DILI, 19 janeiru 2024 (TATOLI)—Komisaun G trata asuntu Edukasaun, Juventude, Desportu no Kultura iha Parlamentu Nasionál (PN), sesta ne’e, hala’o audiénsia ho Ministra Edukasaun (ME), Dulce de Jesus akompaña ho Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku Vokasionál, Domingos Lemos Lopes.
Iha audénsia ne’e, PN husu parte Governu halo esplikasaun ba dekretu-lei númeru 31/2023, 31 maiu, kona-ba Estatutu Karreira Edukadór sira ba Infánsia, Ensinu Báziku no Sekundáriu (Estatutu Karreira Dosente nian), liuliu asuntu prinsipál mak komisaun G simu karta ida hosi profesór ne’ebé mak hetan kontratu iha 2023.
Notísia Relevante: PN apresia ME rezolve profesór kontratadu 4000-resin ba permanente
“Ko’alia kona-ba artigu balun iha dekretu-lei númeru 31/2023, ne’ebé ami mai iha ne’e, ha’u ho Sekretáriu Estadu ho parte legál Ministériu Edukasaun nian ami fó ona klarifikasaun ruma kona-ba artigu ne’ebé sai kestaun hosi maluk profesór sira-ne’ebé hetan kontratu hosi Ministériu Edukasaun iha 2023. Iha mós audiénsia di’ak tebes entre parte ME ho Deputadu sira hotu, ha’u bele dehan, to’o ikus kuaze hotu-hotu iha hanoin ida katak kualidade edukasaun mak importante liu,” Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, hateten ba jornalista sira hafoin ramata halo audiénsia ho komisaun G iha sala GMPTL, iha PN.
Durante audiénsia, nia dehan, Deputadu sira mós foti rezultadu fiskalizasaun hanesan vizita ona eskola ne’ebé iha eskola balun mak falta profesór, entaun ME hato’o resposta katak ME halo tiha ona kuadru pesoál no hosi kuadru pesoál ne’e liuliu sei konsentra iha ensínu báziku, kuaze profesór 800-resin mak presiza duni iha territóriu laran iha eskola balun la’ós eskola hotu-hotu.
“Tanba nune’e hosi rezultadu fiskalizasaun, ami mós hakarak hetan lista eskola sira-ne’e, nune’e ami mós ba verifika fila-fali atu haree loos duni eskola ne’e mak laiha profesór ka ou iha profesór balun mak sira-nia kargu oráriu la to’o,” nia dehan.
Ministériu Edukasaun mós foin daudaun selu transporte ba profesór sira, entaun se iha profesór iha eskola balun la to’o, hodi fila-fali ba sistema ensinu iha Timor ne’e tanba estabelesimentu liuhosi agrupamentu.
Ezemplu, nia dehan, se iha eskola ida mak profesór la to’o sei bele halo ezersísiu iha agrupamentu ne’e nia laran atu koloka fila-fali, se profesór balun mak seidauk asume kargu 24 oras nia laran, sira bele ba apoiu iha eskola ida-ne’ebé mak presiza.
Hosi kuadru pesoál ne’e, dahuluk ME sei halo transferénsia atu haree, se iha eskola balun mak iha profesór maibé sei halo transferénsia ba eskola ne’ebé menus, depois ida-ne’e la to’o iha tempu hanesan ME halo mós karik semana oin hahú ona loke rekrumentu ba vaga bolsa kandidatu profesór.
“Tanba ne’e, dalan rua ne’e mak ME sei halo hodi responde situasaun ne’ebé mak dehan falta profesór,” nia hateten.
Governante ne’e fó sai katak ME seidauk iha informasaun ruma kona-ba informasaun ne’ebé espalla katak eskola balun laiha profesór to’o eskola ne’e taka.
“Até a data ami Ministériu Edukasaun seidauk iha loos informasaun ida hanesan ne’e, tanba ami mós iha Diretór, superintendente, inspetór sira hotu seidauk iha informasaun,” nia dehan.
Notísia Relevante: Kontratadu sira kontinua ezije ME atu rekoñese sira-nian direitu hodi hetan avaliasaun dezempeñu
Hatán kona-ba ME atu solusiona profesór kontratadu ne’ebé daudaun halo hela asaun pásifika, nia hatán, ME nafatin implementa dekretu-lei númeru 31/2023 ne’ebé mak VIII Governu Konstitusionál halo ona no tetu kle’an tebe-tebes.
“Espíritu dekretu-lei númeru 31/2023 ne’ebé VIII Governu Konstituisionál ho ekipa momentu ne’eba, koordenadór gabinente jurídiku Ministériu Edukasaun dezde 2018 nia mak lidera prosesu to’o ohin loron, Nafatin hanesan koordenadór gabinete jurídiku ME konsege ho apoiu hosi asesór legál sira seluk konsege halo dekretu-lei ida-ne’ebé bele ajuda Ministériu Edukasaun atu hakotu problema kona-ba profesór sira,” nia hateten.
Ttuir dekretu-lei ne’e, dalan di’ak-liu atu justu ba ema-ne’ebé hakarak serbisu iha ME hanesan profesór, nune’e mós bele garante estatutu profesór atu labele iha tan hanesan uluk iha profesór sei iha rejime tranzitóriu.
Maibé, nia kuandu tama iha bolsa kandidatu profesór bainhira nia hetan kolokasaun ba eskola ida hanesan profesór ida iha eskola ne’eba nia mak kedas ho grau C iha estatutu profesór laiha tan ona rejime tranziória hanesan uluk mai tiha iha rejime jerál, depois sei mai fali iha rejime espesiál.
“Agora laiha. Kuandu nia tama iha bolsa kandidatu profesór nia ba diretamente iha rejime espesiál hodi grau C,” nia dehan.
Prezidente komisaun G, Deputadu Armando Lopes, hateten komisaun bolu ME tanba simu karta hosi profesór sira preokupa ne’ebé hato’o mai komisaun, nune’e ohin tempu di’ak hodi bolu ME hodi esplika iha pontu sira-ne’ebé importante.
Hanesan, ida kona-ba dekretu-lei númeru 31/2023 hodi esplika klaru ona katak lei ida-ne’e buat hotu liu ona, maibé sei iha dalan hodi rezolve problema hanesan profesór ne’ebé tinan barak ona hetan kontratu hanesan profesór kontratadu.
“Ita-nia Ministériu Edukasaun ohin hato’o klaru ona katak, tenke brani hodi solusiona profesór ne’ebé ho títulu kontratadu, nune’e para bele tama hotu. Maibé, ne’e ita sei liuhosi prosesu ida. Brani atu bele rezolve, ho tempu ne’ebé ohin Ministra hateten katak tempu badak, fulan tolu ka haat tan problema sira-ne’e sei ita bele resolve. Nune’e, hapara buat ne’ebé kontratu uluk hosi 2003 até agora, maibé agradese ba ita-nia ministériu atu brani hodi bele la’o,” Prezidente Komisaun G ne’e apresia
Ne’eduni, Prezidente komisaun ne’e hakarak husu ba profesór sira katak ema hotu hakarak kualidade edukasaun atu la’o, presiza pasiensia uituan hodi fó tempu ne’ebé badak entrega ba ME bele rezolve ida-ne’e.
Komisaun mós rekomenda oinsá rezolve problema sala-de-aula mamuk tanba menus profesór iha eskola balun, ne’ebé tuir informasaun hato’o hosi profesór sira.
Maibé, komisaun mós seidauk tun halo fiskalizasaun hodi identifika loloos, nune’e komisaun tau ona ajenda sei halo mós fiskalizasaun iha terenu hodi identifika loos dadus hodi bele hato’o ba ministériu oinsá atu rezolve.
Notísia Relevante: Vaga ba bolsa rekrutamentu ba profesór sira fó sai iha fevereiru
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes
