OÉ-CUSSE, 08 abríl 2024 (TATOLI) – Governu Korea do Súl, liuhosi Konsuladu Embaxada Korea do Súl ba Timor-Leste, Hye-Ri Park, akompaña ho Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), segunda ne’e, presta omenajen hodi sunu lilin no kari ai-funan ba saudozu forsa koreanu na’in-lima iha monumentu Jardín Oébau, Oé-Cusse.
Notísia relevante: Kim Jeongho husu Governu asegura monumentu Koreanu na’in-lima mate iha RAEOA
Saudozu Koreanu na’in-lima ne’e, lakon sira-nia vida iha mota Noél-Ekat, suku Bobometo, sub-rejiaun Oésilo iha 06 marsu 2003, bainhira hala’o misaun pás Organizasaun Nasaun Unida (ONU) liuhosi Peace Keeping Force (PKF) iha Timor-Leste.
Kauza hosi mate ne’e, tanba hetan asidente kauza hosi dezastre naturál, udan boot, mota tún, nune’e forsa na’in-lima ne’e ho laran kmaan atu ultrapasa hosi mota Noél-Ekat, maibé la konsege nune’e hetan asidente hodi rezulta forsa na’in-lima mota lori, komposta hosi Letnan Colonel na’in-rua no Sarjentu na’in-tolu lakon vida iha mumentu ne’e.
Tan ne’e, Konsuladu Embaxada Korea do Súl ba Timor-Leste, Hye-Ri Park, reprezentante Governu Korea, agradese ba povu Oé-Cusse tanba kria fatin espesiál ba ema Korea sira, tanba iha relasaun emosionál komunidade Korea ho Oé-Cusse.
Tanba iha tinan hirak liubá, povu Oé-Cusse hatene trajédia ida mosu, katak militár na’in-lima mate iha mota Noél-Ekat bainhita hala’o hela misaun pás ONU Nia. Nune’e nia reprezentanta povu no Governu Korea Súl, agradese ba Autoridade sira no entidade relijioza sira iha Oé-Cusse, tanba kada tinan hamutuk selebra loron eventu memoriál ida-ne’e.
“Ohin loron ita hamutuk selebra atu fó apresiasaun no ita-nia ondra rasik, ho militár na’in-lima sira-nia mate, ne’e tristeza boot ida, maibé ho tristeza ida-ne’e foti sai hanesan korajen no ondra boot mai ita atu banati tuir halo buat ne’e di’ak ba povu Timor-Leste no Korea Súl,” diplomata ne’e ko’alia iha ámbitu presta omenajen.
Notísia relevante: Koreanu na’in-lima mout iha Noel Ekat, ida seidauk hetan to’o ohin loron
Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Administrasaun, Andre Lao, Reprezenta Prezidente Autoridade RAEOA, konsidera militár na’in-lima lakon sira-nia vida iha misaun pás tanba domin ba povu Oé-Cusse.
Nune’e, membru Autoridade ne’e, lori komunidade Oé-Cusse nia naran, agradese ba Governu Korea Súl nia tulun. Nia espera liuhosi selebrasaun ne’e hametin liután lazu amizade sai forte entre Timor-Leste ho Korea Súl.
“Soldadu ema sna’in-lima oferee sira-nia vida, no domin bo’ot tebes mai Timor, espesiál ba povu Oé-Cusse, tán ne’e serimónia ofisiál ne’e hanesan relasaun di’ak entre Timor-Leste ho Korea Súl, maibé ba Oé-Cusse la’ós amizade de’it maibé nu’udar maun-alin,” nia katak.
Tanba ne’e, nia dehan, nasaun Korea oferese sira-nia forsa atu mai Timor liu-liu Oé-Cusse, sira mate tanba dezastre naturál maske udan boot, mota no tasi boot, sira-na’in-lima mate inklui sira-nia komandante, maibé mate ne’e nu’udar domin boot tanba atu salva povu Oé-Cusse iha mumentu foin ukun rasik-aan.
“Espera katak, ita-ne’e hanesan família ida de’it, atu selebra ida-ne’e kata tinan ita bele halo di’ak liután, tanba soldadu na’in-lima, sira-nia mate, hanesan istória ida, ba oin katak labele hakotu relasaun família ida-ne’e,” nia orgullu.
Notísia relevante:Korea dignifika Noél-Ekat RAEOA nu’udar monumentu memoria ba Timor-Leste
Entretantu, militár koreanu na’in-lima ne’ebé lakon sira-nia vida iha loron 06 marsu 2023 iha mota Noél-Ekat maka hanesan, Letnan Kolonel Byungjo Min, Letnan Kolonel Jin Kyu Park, Sarjentu Jong Hoon Baek, Sarjentu Jeong Joong Kim no Sarjentu Hee Choi.
Biografia no kronolojia trajédia militár Korea na’in-lima mota lori iha Noél-Ekat Oésilo
Biografia no kronolojia trajédia militár Korea Na’in-lima lakon sira vida iha loron 06 marsu 2003, tanba mota mak lori iha mota Noél-Ekat, aldeia Nonquikan, suku Bobometo, sub-rejiaun Oésilo, Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA).
Iha loron 15 setembru 1999, Konsellu Seguransa Organizasaun Nasaun Unida (ONU) hasai rezolusaun ida hodi permite forsa internasionál hala’o misaun pás ih Timor-Leste, liutiha loron neen (6), iha 21 setembru 1999, Governu Korea deside dezloka forsa sira mai Timor-Leste.
To’o 29 setembru 1999 komando forsa espesiál forma unidade evergreen. Unidade evergreen destaka ona iha munisípiu Lautem-Lospalos, durante iha Lospalos hahú iha outubru 1999 to’o dezembru 2001 ho forsa divizaun 1-4, nune’e iha janeiru 2002 to’o outubru 2003 muda ona ba rai ketan Oé-Cusse Ambeno ho forsa divizaun 5-8.
Durante tinan lima (5) tropa 3.213 destaka iha Timor-Leste ho objetivu atu hala’o misaun pás ONU nian ho susesu, hanesan manutensaun ba pás, saemaul-ungdong, apoiu médiku no edukasaun, habelar Taekwondo, hadi’a infraestrutura bázika ponte, dalan nomoos apoiu servisu sivíl sira seluk.
Ho susesu ne’e ema Timor-oan hanaran sira ‘Liurai Forsa Multi-Nasionál ne’ebé kontribui tebes ba prestíjiu nasionál iha militár Korea.
Tuir kronolojia ne’ebé prevista iha monumentu Ekat-Ekat hatudu katak, iha loron 06 marsu 2003, militár na’in-lima hafoin simu informasaun hosi postu seluk katak jeradór avária, forsa na’in-lima ne’e deside atu ba hadi’a.
Bainhira atu hakuur mota Noél-Ekat, derrepente karreta avaria, nune’e Majór Byungjo Min no Sarjentu Jonghoon Baek, koko tún hadi’a karreta, teki-teki mota tún, haree ida-ne’e forsa na’in-tolu, hanesan Majór Jinkyu Park, Sarjentu Jeongjoong Kim no Sarjentu Hee Choi, koko atu salva sira na’in-rua, maibé mota nia korrente boot liután hodi lori uluk sira na’in-tolu.
Ho espiritu kamaradajen no responsabilidade morál, Majór Byungjo Min no Sarjentu Jonghoon Baek, haree ai-boot ida tun mai no sira rua sa’e ba ai-leten hodi buka tuir forsa na’in-tolu, maibé la konsege ikus mai sira na’in-lima mota lori hotu.
Nune’e depois iha fulan balu tuir mai komunidade buka tuir mate isin Jeongjoong Kim, maibé la hetan to’o agora.
Notísia relevante:PR Horta atribui medalla méritu ba militár Korea na’in-lima mate iha RAEOA
Biográfia ba matebian militár sira na’in-lima.
Sarjentu Hee Choi, moris iha fatin Seoul Mapo iha 15 dezembru 1981, nível edukasaun hala’o hela estudu iha Universidade Estranjeiru Hankuk, no karreira prinsipál 02 janeiru 2002 iha batallaun substituisaun militár ba 102 rekrutadu ho númeru militár 02-71000590, no iha 6 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat, nu’udar tradutór iha rejiaun 3, grupu manutensaun pás ONU nian ba 522.
Sarjento Jeongjoong Kim moris iha fatin Jeollabuk-do, Namwon iha 08 abríl 1981, nível ekukasaun remata iha Eskola Sekundária Informasaun no Arte Tradisionál, Namwon (agora bolu, Namwon Traditionál Art High School), karreira prinsipál iha 09 outubru 2001 hakna’ar an iha batallaun substituisaun militár ba 306 rekrutadu, ho númeru militár 01-73052796 no iha 6 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat mate nu’udar motorista ekipa apoiu grupu manutensaun pás ONU nian ba 522.
Sarjentu Jonghoon Baek moris iha fatin Jeollanam-do Goheung iha loron 20 outubru 1980, nível edukasaun sei estudu hela iha universidade Suncheon, no karreira prinsipál iha loron 17setembru 2001 hakna’ar aan iha sentru treinamentu militár, rekrutadu, ho númeru militár 01-76070810, no iha loron 06 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat mate nu’udar motorista ekipa apoiu grupu manutensaun pás ONU nian ba 522.
Letnan kolonel Jinkyu Park moris iha loron 27 marsu 1968 iha fatin Gyongsangnam-do (Hangnyeong) nível edukasaun no promosaun lisensiadu hosi akademikus militár Korea iha marsu 1990, no kontinua nomeadu ba tenente, komponente terrestre jerasaun 46 to’o marsu 2003 promove ba Letnan Kolonel (Posthumous honor).
Iha fulan setembru 1993 to’o marsu 1995 nia kareira prinsipál nu’udar komandante forsa kompañia 10, batallaun aero-transporte 73 seksaun 13, ho númeru militár 25502, kontinua to’o iha outubru 2002, no iha 06 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat, mate nu’udar komandante rejiaun 1, grupu manutensaun pás ONU ba 522.
Nune’e Estadu Korea konsege atribui prémiu hosi komandu korpu dala 9, komandu divizaun dala 6, no komandu brigada dala 5.
Notísia relevante:Kronolojia no biografia Koreanu na’in-lima ne’ebé lakon vida iha Noél-Ekat
Letnan kolonel Byungjo Min moris iha loron 30 setembru 1964 iha fatin Gyeonggi-do, goyang, nivel edukasaun no promosaun iha fulan marsu 1987 hasai lisensiadu iha akadémika militár Korea, no kontinua nomeia sai nu’udar tenente iha komponente terrestre jerasaun 43, to’o iha marsu 2003 promove ba letnan kolonel (posthumous honor).
Karreira prinsipál iha agostu 1987 to’o jullu 1988 asume kna’ar nu’udar komandante pelotaun, divizaun 2, rejimentu 32, iha setembru 1991 to’o marsu 1994 asumi kna’ar nu’udar komandante kompañia 628, eskuadra militár rejiaun 3 ho númeru militár 24819, no iha outubru 2002 hala’o misaun iha Timor-Leste to’o lakon vida iha 06 marsu 2003, iha mota Noél-Ekat, mate nu’udar komandante apoiu forsa manutensaun pás ONU ba 522.
Nune’e Estadu Korea atribui prémiu hosi komandu jerál dala rua (2), komandu korpu dala lima (5) no komandu divizaun dala ualu (8)
Ho trajédia ne’e, Estadu Korea servisu hamutuk ho Estadu Timor-Leste, harii ona monumentu memoria ida iha fatin akontesimentu mota Noél-Ekat, no halo ona inaugurasaun iha loron 04 agostu 2022.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins
