VIKEKE, 28 fevereiru 2025 (TATOLI)— Lia nain husi uma lisan sira-ne’ebé existe iha postu Uatulari, munisípiu Vikeke, sesta ne’e, lori sasán lulik konsentra hamutuk iha fatin akapamentu Betu Bo’o hodi realiza serimónia kulturál halulik sasán lulik sira-ne’ebé uluk fó salvasaun ba FALINTIL sira iha tempu okupasaun Indonézia.
Tuir lia nain husi uma lisan Matahoi, José Celestino Amaral, haktuir, objetivu ba konsentrasaun ida-ne’e atu lian na’in sira sira kada uma lisan iha postu Uatulari, konsentra iha fatin akapamentu ne’ebé uluk komandante Daraloi loke iha Betu Bo’o.
“Iha tinan 1976 komandante Daraloi mak organiza uma lisan sira sai forsa ida ba ita-nia FALINTIL liuhusi malus no bua mak fó FALINTIL sira ba halo funu hasoru inimigu sira, iha liña Makaleku. Entaun, agora ita ukun an ona, tuir kultura ita tenke taka fali liuhusi kultura ida hodi oho karau, fahi no manu hodi fase sasán lulik sira hodi tau fila-fali iha uma lisan ida-idak nia fatin,” José Celestino Amaral hateten ba jornalista sira, iha área Betu Bo’o, suku Matahoi, ohin.
Antigu xefe suku Matahoi ne’e relata, akapamentu ne’e la’os iha Betu Bo’o de’it, maibé iha mós Edimumu, Bu’u Gua to’o foho Matahoi.
“Iha tempu funu komandante Daraloi mak promete katak bainhira funu remata ita tenke hatama sasán lulik ba ninia fatin hodi serimonia kultural oho karau no fahi. Oin loron ita hatene ona katak ita ukun an ona no manán ona funu, ita tenke hatama fali sasán ba uma lisan nian,” nia akresenta.
Nia subliña, sasán lulik sira-nee’e kompostu husi uma lisan Matahoi, Uasila Laua, Gambere, Lau-Uma, Makadike no seluk tán mak konsentra iha fatin Betu Bo’o.
Iha fatin hanesan veteranu, Afonso Soares ‘Sakalo’, haktuir tempu invasaun Indonézia forsa FALINTIL hotu ninia fatin konsentrasaun iha Betu Bo’o hodi simu malus no bua sai hanesan salvasaun ida.
“Uluk ami konsentra iha ne’e maka simu malus no bua, depois simu tiha malus no bua, hafoin ami ba tiru malu iha liña Makaleku kuaze semana rua, bainhira to’o semana rua ami fila fali mai fatin akampamentu lia nain sira ho sasán lulik sira. No wainhira atu ba fali ita-nia lia nain sira fó fali malus no bua mai ami lori sai haneasn salvasaun iha tempu funu,” nia realsa.
Nune’e nia dehan, luta libertasaun uma lisan mós kontribui maka’as liuhusi malus no bua sai salvasaun ba FALINTIL sira, iha ukun an ida-ne’e nafatin respeita no tane lulik sira.
Iha biban ne’e Prezidente Komisaun Organizadóra, João Lemos, akresenta, serimónia kulturál ne’e realiza inisiativa mai husi veteranu, autoridade Falintil Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) hodi realiza serimónia ne’e.
“Serimónia konsentrasaun kulturál ba halulik sasán lulik nian ne’e, inisiativa mai husi ita-nia veteranu Uatulari hamutuk ho F-FDTL mak fó apoiu finanseiru ba realizasaun atividade kultura ida-ne’e. Nune’e ba realizasaun atividade kultura ne’e ho orsamentu totál hamtuk $6,000.00 resin hodi prepara serimónia kultura nian,” nia relata.
Nia dehan, serimónia iha akampamentu Betu Boo remata sasán lulik sira-ne’e lia nain sira husi uma lisan sira kontinua lori sasán lulik ba Edimumu.
Partsipa serimónia kulturál ne’e veteranu, família martír, autoridade lokál husi postu administrativu lima, xefe suku, F-FDTL, lia nain no komunidade postu Uatulari.
Jornalista : Vitorino Lopes da Costa
Editóra : Armandina Moniz
