OEKUSI, 30 Juñu (TATOLI) – Governu Korea do Súl, liuhosi Konsuladu Embaxada Korea do Súl ba Timor-Leste, Hye-Ri Park, akompaña husi Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), segunda ne’e, komemora loron akontesimentu militár Koreanu na’in-5 ne’ebé mate, iha Mota Noel-Ekat iha tinan 2003, hanoin hikas sira nia sakrifisiu, hodi fó ondra no sunu lilin iha Jardím Koreanu Oébau sub-rejiaun Pante Makasar.
Saudozu Koreanu na’in-lima ne’e, lakon sira-nia vida iha mota Noél-Ekat, suku Bobometo, sub-rejiaun Oésilo, iha loron 06 Marsu 2003, bainhira hala’o misaun pás Organizasaun Nasaun Unida (ONU) nian liuhosi Peace Keeping Force (KFP) iha Timor-Leste.
Motivu husi mate ne’e, tanba hetan asidente dezastre naturál, udan bo’ot, mota tún, nune’e forsa na’in-lima ne’e ho laran kmaan atu ultrapasa mota Noél-Ekat, maibé la konsege, nune’e hetan asidente hodi rezulta forsa na’in-lima mota lori, komposta hosi Letnan Colonel na’in-rua no Sarjentu na’in-tolu lakon vida iha mumentu ne’e.
Tan ne’e, iha segunda-feira ne’e, Konsuladu Embaxada Korea do Súl ba Timor-Leste, Hye-Ri Park, reprezentante Governu Korea agradese ba povu Oekusi tanba kria fatin espesiál ba matebian na’in-lima, nu’udar relasaun emosionál komunidade Korea ho Oekusi.
Tanba iha tinan hirak liubá, povu Oekusi hatene trajedia ida mosu, katak militár na’in-lima mate iha mota Noél-Ekat bainhira hala’o hela misaun pas ONU. Nune’e nia reprezentanta povu no Governu Korea do Súl, hato’o agradese ba Autoridade sira no entidade relijioza sira iha Oekusi, tanba kada tinan hamutuk selebra loron eventu memoriál ida-ne’e.
“Depois ida-ne’e lakon sira nia vida, tanba hakarak atu kontribui paz iha ita nia rai. Ho ida ne’e mak ohin loron ita hamutuk iha ne’e hodi selebra no fó onra ba sira ninia forsa ka kontribuisaun ne’ebé hala’o iha Timor-Leste liuliu iha Oekusi”, nia hateten iha monumentu Koreanu Oébau.
Notísia relevante:Kim Jeongho husu Governu asegura monumentu Koreanu na’in-lima mate iha RAEOA
Nia hatutan tan, ohin loron hanesan loron ne’ebé atu fó onra ba militár Korea sira-ne’ebe mate iha Oekusi. Iha Embaixada mós sempre halo hanesan fó onra no respeita ba sira, bainhira kada semana iha Embaixada oin iha Imajen sira nia oin, fo onra no agradese ba sira ninia kontribuisaun.
Konsulada ne’e afirma tan tanba sa? maka fo sertifikadu bo’ot tebes ba militar korea nain-5, ne’ebe mate tamba sira mai iha Timor la’os militar de’it maibé sira ho misaun da paz. Ne’ebe ho sira nia fuan rasik hakarak atu kontribui, ho ida ne’e mak nia tenke fó onra no respeitu tanba la’os ema hotu iha hanoin no hakarak hala’o ida ne’e.
Enkuantu iha Nasaun Korea mós hanesan la’os militár hotu hakarak hala’o misaun da paz, maibé ema hili hodi hala’o misaun da paz, konserteza sira mós hanoin kona-ba risku, maibé risku ne’e sira la espera no la tauk, maski akontese importante mak sira kontribui ba paz.
“Tanba ne’e, selebrasaun ohin ne’e la’os ita selebra ba militar na’in-5 ne’ebé mak mate, maibé buat ne’ebe importante mak selebra relasaun di’ak entre nasaun rua, katak Timor-Leste no Korea do Súl, maibé importante liu, Oekusi-oan sira foti militár ninia kontribuisaun hanesan bukae no korajen ida hodi servisu maka’as,” nia fó hanoin.
Diplomata ne’e, reprezenta povu Korea do Súl, hato’o agradese ba Autoridade RAEOA, ne’ebé fó ona tempu hodi marka prezensa iha atividade ne’e, nia espera nafatin kooperasaun iha futuru bele kontinua metin liutan.
Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Administrasaun, Andre La’o, ne’ebé Reprezentante Prezidente Autoridade RAEOA, konsidera militár na’in-lima lakon sira-nia vida iha misaun pás tanba domin ba povu Oé-Cusse.
Nune’e, membru Autoridade ne’e, reprezenta Autoridade RAEOA ho komunidade Okusi agradese ba Governu Korea Súl nia tulun, nia espera liuhusi selebrasaun ne’e, bele hametin liután lazu amizade sai forte entre Timor-Leste ho Korea do Súl.
“Soldadu ema na’in-lima oferese sira-nia vida, no domin bo’ot tebes mai Timor, espesiál ba povu Oekusi, tan ne’e seremónia ofisiál ne’e hanesan relasaun di’ak entre Timor-Leste ho Korea do Súl, maibé ba Oé-Cusse la’os amizade de’it mais nu’udar maun-alin,” nia katak.
Tanba ne’e, nia dehan, nasaun Korea oferese sira-nia forsa atu mai Timor liuliu Oekusi, sira mate tanba dezastre naturál maske udan bo’ot, mota no tasi bo’ot, sira-na’in-lima mate inklui sira-nia komandante, maibé mate ne’e nu’udar domin bo’ot tanba atu salva povu Oekusi iha mumentu foin ukun rasik-an.
“Tan ne’e, ha’u espera katak, ita-ne’e hanesan família ida-de’it, atu selebra ida-ne’e kada tinan, ita-bele halo di’ak-liután, tanba soldadu na’in-lima, sira-nia mate, hanesan istória bo’ot ba mundu, ba oin katak labele hakotu relasaun família ida-ne’e,” nia orgullu.
Notísia relevante:PR Horta atribui medalla méritu ba militár Korea na’in-lima mate iha RAEOA
Entretantu, militár Koreanu na’in-lima ne’ebé lakon sira-nia vida iha loron 06 Marsu 2023 iha mota Noél-Ekat mak hanesan, Letnan Colonel Byungjo Min, Letnan Colonel Jin Kyu Park, Sarjentu Jong Hoon Baek, Sarjentu Jeong Joong Kim no Sarjentu Hee Choi.
Biográfia no kronolójia tragedi militár Korea na’in-lima mota lori iha Noél-Ekat Oésilo
Biográfia no kronolojia tragedi militár Korea Na’in-lima lakon sira vida iha loron 06 Marsu 2003, tanba mota mak lori iha mota Noél-Ekat aldeia Nonquikan suku Bobometo sub-rejiaun Oésilo Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA)
Iha loron 15 setembru 1999 Konsellu Seguransa Organizasaun Nasõens Unidas (ONU) hasai rezolusaun ida hodi permite forsa internasionál hala’o misaun pás Timor-Leste, liu tiha loron neen (6), iha 21 setembru 1999, Governu Korea deside dezloka forsa sira mai Timor-Leste.
To’o 29 setembru 1999 komando forsa espesiál forma unidade evergreen. Unidade evergreen destaka ona iha munisípiu Lautem-Lospalos, durante iha Lospalos hahú iha outubru 1999 to’o dezembru 2001 ho forsa divizaun 1-4, nune’e iha janeiru 2002 to’o outubro 2003 muda ona ba rai ketan Oekusi Ambeno ho forsa divizaun 5-8.
Durante tinan lima (5) tropas rihun 3.213 destaka iha Timor-Leste ho objetivu atu hala’o misaun pás ONU nian ho susesu, hanesan manutensaun ba pás, saemaul-ungdong, apoiu médiku no edukasaun, habelár taekwondo, hadi’a infraestrutura bázika ponte, dalan nomoos apoiu servisu sivíl sira seluk.
Ho susesu ne’e ema Timor-oan hanaran sira ‘Liurai Forsa Multi-Nasionál ne’ebé kontribui tebes ba prestijíu nasionál iha militár Korea.
Tuir kronolojia ne’ebé prevista iha monumentu Ekat-Ekat hatudu katak, iha loron 06 marsu 2003, militár na’in-lima hafoin simu informasaun husi postu seluk katak jeradór avária, forsa na’in-lima ne’e deside atu ba hadi’a.
Bainhira atu hakur dadaun mota Noél-Ekat, derepenti karreta avária, nune’e Maijór Byungjo Min, no sarjentu Jonghoon Baek, koko tun hadi’a karreta, teki-teki mota tun, haree ida-ne’e forsa na’in-tolu, hanesan Maijór Jinkyu Park, sarjentu Jeongjoong Kim, no sarjentu Hee Choi, koko atu salva sira na’in-rua, maibé mota nia korenti bo’ot liután hodi lori uluk sira na’in-tolu.
Ho espiritu kamaradazén no responsabilidade morál, Maijór Byungjo Min, no sarjentu Jonghoon Baek, haree ai-bo’ot ida tun mai no sira rua sa’e ba ai-leten hodi buka tuir forsa na’in-tolu, maibé la konsege ikus mai sira na’in-lima mota lori hotu.
Nune’e depois iha fulan balu tuir mai komunidade buka tuir mate isin Jeongjoong Kim, maibé la hetan to’o agora.
Notísia relevante:Korea Súl no Autoridade RAEOA presta omenajen ba monumentu militár koreanu na’in-lima
Biográfia ba matebian militár sira na’in-lima.
Sarjentu Hee Choi, moris iha fatin Seoul Mapo iha 15 dezembru 1981, nivél edukasaun hala’o hela estudu iha Universidade Estranjeiru Hankuk, no kareira prinsipál 02 janeiru 2002 iha batallaun substituisaun militár ba 102 rekrutadu ho númeru militár 02-71000590, no iha 6 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat mate nu’udar tradutór iha rejiaun 3, grupu manutensaun pás ONU nian ba 522.
Sarjento Jeongjoong Kim moris iha fatin Jeollabuk-do,Namwon iha 08 abríl 1981, nivél ekukasaun remata iha Eskola Sekundária Informasaun no Arte Tradisionál, Namwon (agora bolu, Namwon Traditionál Art High School), kareira prinsipál iha 09 outubru 2001 hakna’ar an iha batallaun substituisaun militár ba 306 rekrutadu, ho númeru militár 01-73052796 no iha 6 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat mate nu’udar motorista ekipa apoiu grupu manutensaun pás ONU nian ba 522.
Sarjentu Jonghoon Baek moris iha fatin Jeollanam-do Goheung iha loron 20 outubru 1980, nivél edukasaun sei estudu hela iha universidade Suncheon, no kareira prinsipál iha loron 17setembru 2001 hakna’ar an iha sentru treinamentu militár, rekrutadu, ho númeru militár 01-76070810, no iha loron 06 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat mate nu’udar motorista ekipa apoiu grupu manutensaun pás ONU nian ba 522.
Letnan kolonel Jinkyu Park moris iha loron 27 marsu 1968 iha fatin Gyongsangnam-do (Hangnyeong) nivél edukasaun no promosaun lisensiadu hosi akademiku militár Korea iha marsu 1990, no kontinua nomeadu ba tanente, komponente Terrestre jerasaun 46 to’o marsu 2003 promove ba Letnan Kolonel (Posthumous honor).
Iha fulan setembru 1993 to’o marsu 1995 nia kareira prinsipál nu’udar komandante forsa kompañia 10, batallaun aero-transporte 73 seksaun 13, ho númeru militár 25502, kontinua to’o iha outubru 2002, no iha 06 marsu 2003 mate iha Timor-Leste mota Noél-Ekat mate nu’udar komandante rejiaun 1, grupu manutensaun pás ONU ba 522. Nune’e Estadu Korea konsege atribui premiu hosi komando corpu dala 9, komandu divizaun dala 6, no komando brigada dala 5.
Notísia relevante:Kronolojia no biografia Koreanu na’in-lima ne’ebé lakon vida iha Noél-Ekat
Letnan kolonel Byungjo Min moris iha loron 30 setembru 1964 iha fatin Gyeonggi-do, goyang, nivél edukasaun no promosaun iha fulan marsu 1987 hasai lisensiadu iha akademika militár Korea, no kontinua nomeia sai nu’udar tanente iha komponente terrestre jerasaun 43, to’o iha marsu 2003 promove ba letnan kolonel (posthumous honor).
Kareira prinsipál iha agostu 1987 to’o jullu 1988 asumi kna’ar nu’udar komandante pelotaun, divizaun 2, rejimentu 32, iha setembru 1991 to’o marsu 1994 asumi kna’ar nu’udar komandante kompañia 628, eskuadra militár rejiaun 3 ho númeru militár 24819, no iha outubru 2002 hala’o misaun iha Timor-Leste to’o lakon vida iha 06 marsu 2003, iha mota Noél-Ekat mate nu’udar komandante apoiu forsa manutensaun pás ONU ba 522.
Nune’e Estadu Korea do Súl atribui premiu husi komando jerál dala rua (2), komando corpo dala lima (5) no komando divizaun dala ualu (8)
Ho tragedi ne’e, Estadu Korea do Súl servisu hamutuk ho Estadu Timor-Leste, harii ona monumentu memoria ida iha fatin akontesimentu mota Noél-Ekat, no halo ona inaugurasaun iha loron 04 Agostu 2022.
Notísia relevante:Koreanu na’in-lima mout iha Noel Ekat, ida seidauk hetan to’o ohin loron
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Florencio Miranda Ximenes
