DILI, 10 Jullu 2025 (TATOLI)-Ministériu Públiku liuhusi Prokuradór, Domingos Barreto, husu ba juiz prosesu atu aplika-pena tinan-haat fulan-neen ba arguidu CMX, ne’ebé taa lezadu JCXB iha Malang Indonézia, iha tinan-2013 liubá.
Pedidu ne’e hato’o iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID) kinta ne’e durante audénsia julgamentu.
“Maske arguidu nega, maibé testamuña koñese arguidu, tanba momentu ne’eba arguidu la taka oin metin. Tanba ne’e, Ministeriu Públiku mantein ho akuzasaun ne’ebe iha, husi arguidu nia hahalok ne’e maka lezadu nia liman kotu”, deklara Domingos Barreito iha sala julgamentu.
Prokuradór ne’e fundamenta, bazeia ba deklarasaun ne’ebé sasin aprezenta katak haree ho matan iha ema barak, balu kaer katana, oin taka metin, maibé sasin haree arguidu CMX ho FG maka oin la taka metin hodi duni lezadu no sasin no hasai lia-fuan dehan hasai nia kakorok.
Nia dehan, sasin rekoñese katak momentu ne’ebá sasin ho lezadu husi grupu IKS, maibé momentu ne’e lezadu no sasin halai fahe malu. Ikus mai sasin fila mai kost haree ran maka iha, no rona dehan lezadu iha ona ospitál sasin mos tuir ba ospitál hodi haree lezadu.
Tanba ne’e, hanesan prokuradór ba prosesu konklui, mesmu arguidu nega ba faktu, maibé prokuradór bazeia ba deklarasaun lezadu no sasin nian, laiha duvidas hodi mantein ho akuzasaun ne’ebé iha, konsidera arguidu nia aktu mak halo lezadu labele hala’o knaar hanesan baibain.
“Tanba ne’e, Ministériu Públiku solisita ba tribunál kolektivu, atu kondena arguidu pena-prizaun tinan-haat fulan-neen”, Barreito afirma.
Defeza husi arguidu CMX, Defensora Públika, Laura Valente, deklara arguidu nega ba faktu tanba momentu ne’eba arguidu ba missa, maibé saihusi missa arguidu ba liu kost, no fatin ne’ebé arguidu no lezadu hela ba distansia dook malu.
Defensora Laura Valente realsa sasin nian deklarasaun ne’e a-favór ba lezadu, tanba sira nain-rua maihusi grupu arte-marsiál ne’ebé kór hanesan.
Defeza fundamenta, deklarasaun lezadu nian haree duni arguidu ho nia kolega sira, maibé la’ós arguidu mak lori katana taa lezadu nia liman, maibé arguidu nia kolega FG mak lori katana taa. Sasin mós la haree ho matan katak arguidu CMX taa ka-lae, tanba ne’e solisita ba tribunál kollektivu atu absove krime ne’ebé ministériu públiku imputa ba nia kliente, tanba depoimentu lezadu no sasin sira nian ne’e sei hamosu duvida.
Hafoin tribunál rona parte hotu, tribunál marka fali julgamentu ba kazu ne’e iha loron 16 fulan-Jullu, tuku 10:00 hodi rona desizaun ikus.
Faktu sira ne’ebé konsta iha akuzasaun mak iha kinta, 28 Marsu tinan-2013, tuku 00h15 oras Indonézia nian, lezadu JCXB ho nia kolega AMA foin sai husi misa, depois sosa hahán besik Indomart, besik jalan Blimbing Indonézia derrepente arguidu CMX ho suspeitu FG hamutuk ho sira-nia kolega kuaze nain 12 sae motorizada neen no haree hetan lezadu no testamuña.
Momentu ne’e lezadu no testamuña rona arguidu sira hakilar dehan sira nain-rua maka ne’eba, nune’e arguidu ho kolega sira seluk fila motorizada mai taa lezadu no testamuña. Lezadu no testamuña haree arguidu sira seluk kaer katana, samurai no tudik iha liman, taka oin ho maskara maibé arguidu no suspeitu maka la taka sira nia oin, la’o ba tan lezadu no testamuña.
Ho ida-ne’e lezadu ho testamuña halai fahe malu, lezadu halai tuir estrada, no testamuña halai ba área Kampus Universitas Widyagama Malang Indonézia.
Arguidu ho nia kolega sira hamutuk duni lisuk lezadu, bainhira toman lezadu, arguidu ho kolega sira ne’e haleu kedan lezadu no lezadu rona arguidu maka ko’alia dehan hasai tiha nia kakorok.
Nune’e arguidu FG lori kedan samurai taa lezadu nia kakorok sorin karuk, hafoin arguidu lori katana taa tan lezadu nia kotuk laran, rezulta kanek mean, suspeitu lori samurai taa tan lezadu nia ulun, maibé lezadu lori liman karuk tahan samurai ne’e rezulta lezadu nia liman sorin karuk kotu kedas. Ho ida-ne’e arguidu hateten nia liman kotuk ona ita halai ona.
Bainhira sira halai, lezadu hasai nia faru hodi bobar fali nia liman ne’e, no husik hela liman kotu ne’e iha fatin akontesementu. Ho kanek ne’e lezadu tenke halai ba nia hela fatin hodi husu ajuda ba nia kolega António hodi transporta ba Hospital Syaiful Anwar Malang Indonézia hodi halo tratamentu intensivu, tuir mai kolega António ho polísia ba fatin akontesementu hodi foti lezadu nia liman.
Arguidu nia konduta ne’e lezadu hetan kanek iha kakorok, sorin karuk, kotuk laran, liman kabun sorin karuk no tenke lakon liman sorin karuk.
Arguidu ho nia-kolega prátika aktu sira ne’e hasoru lezadu iha nasaun Indonézia, depois halai mai Timor hodi hases-an husi justisa no polísia Indonézia.
Arguidu hatene momoos katak hahalok hirak ne’e lei bandu no hetan kastigu.
Tanba ne’e, MP akuza arguidu hanesan ko-autór ba krime omesidu simples ho forma tentada previstu iha artigu 23 (tentative), 24 (punidade ba tentative), no 138 (omisídiu simples) husi kódigu penál.
Audénsia julgamentu ne’e preside husi juiz koletivu Fransisca Cabral, Ivan Suritai, no José Escurial, ministériu públiku reprezenta husi prokuradór, Domingos Barreto, arguidu hetan asisténsia legál husi Defensór, husi Defensoria Públika, Laura Valente.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Rita Almeida




