DILI, 18 Jullu 2025 (TATOLI)—Atleta feto husi modalidade atletizmu, Deonita Fátima Amaral Xavier, hateten nia prontu atu kompete iha jogu desportivu CPLP tamba maske iha difkuldade maibé nia la rende hodi kontinua hatudu ninia performe di’ak iha kompetisaun ne’e.
Notísia Relevante: FATL husu atleta atletizmu kaer metin espíritu desportivu iha jogu desportivu CPLP
“Maske dalaruma ha’u mós infrenta problema tanba aleinde treinu nomós tenke kontinua hala’o estudu halo ha’u kolen, maibé ha’u la rende atu kontinua hatudu ha’u-nia performe di’ak durante kompetisaun ne’e. Tanba, durante ne’e ha’u hala’o treinu ne’e ho sériu tebes no akompaña huis ha’u-nia treinadór sira,” Atleta Atletizmu, Deonita Fátima, hateten ba Agência Tatoli iha estádiu Munisipál Dili, ohin.
Deonita Fátima Amaral Xavier, tinan-16, mak figura atleta selesionada ne’ebé iha esperénsia partisipa kompetisaun nivél nasionál no internasionál iha modalidade atletismu. Tinan ida-ne’e mós nia iha oportunidade hamutuk ho nia kolega atleta nain-11 sei kompete iha jogu desportivu CPLP ba da-12 iha Estádiu Munisipál Dili.
Deonita hanesan naran bolu no estimadu, kulit morena, fuk mulatuk, simples, komik-teen no gosta halo belun ho ema seluk, nu’udár nia prinsípiu moris no karáterístika emosionál.
Maske nune’e, feto isin-lotuk no badak-oan ne’e iha nia vertude ida-ne’ebé fasil halo adaptasaun.
Ho otas sei nurak maibé iha paixaun ba desportu dezde nia sei idade 7 anos. Razaun, Doneita gosta atividade desportu tamba nia inspira husi ninia mamá ne’ebé hanesan figura famozu hanesan antigun atleta atletizmu no treinadora ba modalidade atletizmu.
Nune’e atividade desportiva sai hanesan ninia paixaun ne’ebé bele lori nia semo lemorai hodi aprende barak liután iha modalidade ne’ebé nia gosta.
Nia hahú partisipa iha atividade desportiva iha tinan-2023, nu’udar esperiénsia lubuk ida ba nia. Nia haktuir ba TATOLI, iha atividade ne’e nia hetan tan esperiénsia hanesan aumenta mentalidade, iha belun barak no aumenta mós koñesimentu.
Ho nune’e, ba oin, nia garante sei ativa liután partisipa iha grupu sira atu empodera nia aan di’ak liután.
Iha nia jornada moris, hanesan labarik, hasoru mós dezafiu, tantu iha uma, iha eskola no mós iha fatin seluk. Dezafiu sira-ne’e dalabarak nia hili fó hatene liu ba nia mamá, dalaruma mós ko’alia sai ba nia kolega ne’ebé mak nia fiar liu.
Maibé, tuir Deonita, orasaun mak nia solusaun. Orasaun sira sempre hasa’e ba nia mahein no protetór. Nia fiar katak bainira nia hasa’e orasaun nia sente fuan no hanoin hakmatek.
Oras ne’e daudaun, Deonita hamutuk ho inan-aman no maun-bin na’in lima, nia mak oan ikun, daudaun ne’e nia hela hamutuk ho ninia treinadora Odete Belo nia uma iha Ermera Glenu, maibé nia papa ho mamá hela iha Tibar-Líkisa.
Deonita Fátima Amaral Xavier, moris iha 19 Setembru 2009, agora idade 16 anos, ne’ebé moris husi inan-aman Aguida Fátima Amaral (treinadora atletizmu) husi Dilino António Soares Xavier (Peskadór) husi Bobonaru.
Deonita Fátima Amaral Xavier hala’o nia estudu iha Ensinu báziku iha 05 Kampung Baru, Dili (2020); Ensinu báziku terseiru siklu iha 10 de Abril 1999 Glenu (2020);Ensinu sekundáriu iha Nino Konis Santana Glenu (2024) no agora tuur iha kadeira 12º ano;
Durante ne’e, nia envolve iha área desportiva no hetan esperiénsia luvuk ida liuhusi atividade ka kompetisaun desprtivu iha rai-laran no rai-li’ur mak hanesan; Iha 2023, tuir kompetisaun Dili maratona no sai manán nain daruak (2°lugar).
Iha 2024, kontinua tuir kompetisaun Dili Maratona no hetan kuartu lugar (juara ke-empat).
Iha 2024, nia partisipa iha eventu internasionál open Jogja, Indonézia under 18, iha klase 2000 metru no 5000 metru konsege sai manán nain datolu (3°lugar).
Iha 2024, nia kontinua kompete iha Malázia Open maibé la konsege hetan viória.

Reprezentante atleta selesaun nasionál (maskulinu), Júlio Amaral, ne’ebé sei kompete iha modalidade atletizmu jogu desportiva CPLP 2025. Imajen Tatoli/Alexandra da Costa.Aleinde ne’e, Atleta Atletizmu, Júlio Amaral, hateten ida ne’e hanesan esperénsia foun ba nia, tanba foin primeiravés partisipa iha kompetisaun ida-ne’e, maibé nia sei nafatin esforsu tuir tátiku ne’ebé durante ne’e aprende husi treinadór sira.
“Tanba, iha mós hanesan reprezentante nasaun nian, tenke hatudu performe ne’ebé kompetitivu iha kampu. Lakon ka manán ne’e normal tanba jogu ne’e sempre iha buat rua ne’e, entaun iha dever atu esforsu,” nia esplika.
Tamba ne’e, atleta sira mós orgullu tanba foin akontese eventu jogu desportivu boot ne’ebé CPLP fó fiar ba Timor-Leste hodi organiza no sai uma-nain ba eventu ne’e rasik.
Ida-ne’e hanesan motivasaun ida ba treinadór no atleta sira hodi esforsu hatudu prestasaun ne’ebé di’ak liuhusi modalidade atletizmu, no bem-vindu ba nasaun membru CPLP mai iha Timor-Leste.
Treinadora modalidade atletizmu, Odete Belo, hateten atleta selesaun nasionál Timor-Leste ba modalidade atletizmu prontu kompete iha jogu desportivu Comunidade dos Países da Língua Portuguêsa (CPLP) ba da-12 iha Timor-Leste.
Treinadora modalidade atletizmu ne’e hatutan, preparasaun jerál ba atleta sira durante ne’e la’o ho di’ak maske dalaruma sempre hasoru difikuldade, maibé sira sei kontinua esforsu hasa’e volume treinu ba atleta sira hodi hatudu performe ne’ebé mak di’ak.
“Nune’e husu ita hotu nia orasaun atu akompaña ita-nia atleta sira bainhira kompete ho nasaun CPLP sira seluk,” Treinadora ne’e informa ba Agência Tatoli iha Estádiu Munisipál Dili, Audian, ohin.
Tanba ne’e, husu Governu no federasaun tenke tau matan nafatin ba atleta sira atu iha espíritu kompetisaun, no bainhira atleta sira sai kampiaun karik tenke oferese simbolu apresiasaun atu motiva nafatin sira iha área desportu.
Tuir oráriu, atleta sira-ne’e sei treinu iha loron sesta (18 Jullu 2025) to’o iha domingu (20 Jullu 2025) no oráriu ba kompetisaun hahú husi loron segunda-kuarta (21-23 fulan Jullu 2025) semana oin.
Notísia Relevante: Atleta 52 sei kompete iha modalidade atletizmu jogu desportivu CPLP
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes





