iklan

EKONOMIA, DILI

MSSI rejista fundu kontributivu investe iha BCTL rihun $50-BNU Portugál rihun $50

MSSI rejista fundu kontributivu investe iha BCTL rihun $50-BNU Portugál rihun $50

Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Verónica das Dores. Imajen TATOLI/Fracisco Sony

DILI, 13 Novembru 2025 (TATOLI)—Governu liuhusi Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI, sigla portugés) daudaun ne’e rejista fundu kontributivu ne’ebé investe husi ajente banku rai-laran no iha rai-li’ur hanesan Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL) ho montante rihun $50 no iha Banku Nasionál Ultramariñu (BNU) iha Portugál ho montante rihun $50

Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Verónica das Dores, hatán ba deputadu sira iha debate OJE 2026 iha faze espesialidade loron dahuluk ne’e katak orsamentu ne’ebé tuir lei hasai tiha ona husi Orsamentu Jerál Estadu no daudaun ne’e sira halo hela investimentu fundu kontributivu iha banku komérsiu sira-ne’ebé eziste iha rai-laran no mós iha rai-li’ur tuir tabela ne’ebé Ministériu Finansas prepara.

“Signifika katak traballadór hotu-hotu ninia saláriu durante ne’e ita ko’a 10%, osan kontribuisaun ne’ebé hotu-hotu kontribui hamutuk daudaun ne’e rai iha BCTL, BNCTL, BNU, Mandiri, BRI, ANZ no iha rai-li’ur ita rai iha banku BNU ne’ebé lokaliza iha Portugál,”  Ministra informa iha PN, ohin.

Investimentu ne’ebé MSSI halo iha Banku Nasionál Ultramariñu (BNU) iha Portugál ho montante rihun $50 no sira mós investe iha Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla portugés) ho montante hanesan rihun $50, tanba MSSIa halo ona akordu atu banku ne’e mak jere hodi halo investimentu iha rai-laran, enkuantu osan seluk ne’ebé iha mós balun prevee iha banku lima seluk ne’ebé eziste iha rai-laran.

“Entaun, MSSI nafatin ho ninia polítika atu kontinua halo pagamentu ba benefisiáriu sira liuhusi fundu kontributivu, ne’ebé sei distribui ba violénsia maske ninia fundu mai husi OJE. Maibé orsamentu seluk ne’ebé prevee husi RFSS ne’e maka ita-nia kontribuisaun, bainhira lei muda lahalo ona pagamentu maka ita boot sira foin bele kestiona ida ne’e,” nia dehan.

Kona-ba kontribuisaun husi deputadu sira-nia alokasaun pensaun vitalísia aban bainrua fundu ne’e rasik sei fó fila-fali bainhira benefisiáriu sira reforma ona hodi rekere ida-idak nia direitu tuir osan ne’ebé sira kontribui iha Institutu Nasionál Seguransa Sosiál (INSS).

Deputadu bankada opozisaun FRETILIN, Antoninho Bianco, hateten nia parte hakarak hatene de’it ninia prosesu investimentu tanba osan ne’e aban bainhira hodi asegura ninia-an maibé bainhira dependénsia de’it ba transferénsia aban bainhira sei bele asegura ninia an ka lae, tanba nia rona katak osan ne’e prevee arbiru ba banku sira-ne’ebé la garante seguransa ba fundu ne’e rasik.

“Tanba ne’e, ha’u hakarak husu osan ne’e prevee husi fundu petrolíferu mak transferénsia ba Institutu Nasionál Seguransa Sosiál hodi halo pagamentu ba benefisiáriu ne’ebé iha,” nia hateten.

Nia dehan, kestaun atu asegura fundu ne’e rasik mak seguransa ne’e importante para ba oin bele halo pagamanetu kontinuasaun no ida-ne’e nia husu tanba kualkér pagamentu sempre iha ninia paraser ba investimentu.

Deputada husi bankada Governu (CNRT), Cedeliza Faria dos Santos, apresia tanba foin daudaun ne’e Parlamentu Nasionál altera lei enkuadramentu orsamentál iha fulan-Abríl liubá kona-ba hasai Fundu Rezerva Seguransa Sosiál (FRSS, sigla portugés) iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE).

“Ha’u hanoin ne’e mekanizmu ne’ebé Governu da-sia halo, tanba fó oportunidade ba Governu hahú halo kapitalizasaun. Ani halo audiénsia ho MSSI no INSS esplika klaru loos hela, tamba sira mós halo kapitalizasaun iha banku komérsiu sira no estranjeiru nian husi mekanizmu kapitalizasaun ne’e Governu hahú rekolla reseita lubuk ida ba Estadu, nune’e ita kompara ho tabela OJE 2025 no 2026 iha redusaun 65%,” nia dehan.

Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, dehan hafoin rona esklaresimentu sira husi deputadu ne’ebé halo nia lembra fali iha debate OJE 2026 iha faze jeneralidade katak Governu la prodús lei, entaun loloos ne’e Governu tenke haree ba lei sira-ne’e maibé haree fali atu rezolve problema Estadu no povu nian.

“Maibé karik problema laiha lei ne’ebé lejitima ba investimentu ba FRSS nian, ami sei haruka lalais kedas lei mai Parlamentu Nasionál tanba sira-nia funsaun atu halo lei, nune’e ami temi investimentu ida-ne’e FRSS nian la’ós Estadu nian,” Primeiru-Ministru dehan.

Xefe Governu dehan, hanesan kbiit ida ba fundu ida-ne’e atu aumenta ninia reseita para labele depende ba liu ba iha OJE, ne’e rekoñese katak loloos ne’e buat kiik ka boot tenke halo lei para ema bele moris iha lei nia okosm nune’e Governu sei haree ida-ne’e.

Enkuantu esklaresimentu ne’e hotu mosu tanba iha tabela orsamentál ne’ebé Governu propoin iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 la mensiona montante $0 husi reseita própria FRSS ne’ebé antes ne’e Parlamentu Nasionál altera ona no tabela subsetórs husi transferénsia administrasaun sentrál seguransa sosiál ho montante $124.088.400 no reseita própria INSS nian ho montante $46.310.805.

Jornalista : Alexandra da Costa

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!