DILI, 13 Dezembru 2025 (TATOLI)—Diretór ezekutivu Asia Justice and Rights (AJAR), José Luis de Oliveira, husu ba manorin sira hanorin istória ho loloos atu estudante sira hatene duni istória luta Timor-Leste nian.
Nia hato’o kestaun ne’e iha ámbitu komemorasaun loron direitu umanu ba da-77 bainhira haree tiha filme ne’ebe loke iha iha Centro Nacional Chega ho titulu “Ingatan Dari Timor” no husu ba manorin sira atu hanorin estudante sira ho istória nasionalizmu.
“Hnorin ita-nia oan sira atu hatene liután istória tanba istória mak akontesementu sira-ne’e, ho nune’e ita tenke hanorin ho kapasidade atu halo labarik sira iha konsiénsia ne’ebé foun no di’ak ba aprende,” nia dehan bainhira sai hanesan panelista ba filme Iingatan Dari Timor, iha CNC, Antigu KOmarka Balide, ohin.
Nia hatutan, manorin sira agora loloos ne’e hanorin la’ós dekor deit ona matéria, maibé presiza muda nia métodu hanorin atu nune’e estudante sira bele hatene loloos istoria Timor-Leste nian.
“La’ós ba dekor tiha matéria mai husu estudante sira 7 de dezembru ne’e loron saída, hotu labarik sira mos ba dekór mai responde, ne’e loos ona. Maibé presiza hadi’a métodu hanorin istória oinsá lori sira ba hatene besik liu kona-ba istória ne’ebé akontese iha ita-nia rain,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, manorin ida husi Eskola Ensinu Básiku Filiál EBC Naroman Díli, Mariana da Silva Biquinta, rekonese katak sei hanorin ho métodu ho dekor ba estudante sira maibe depois de haree filme no rona rekomendasaun hirak ne’e, fó hanoin ba nia oinsá atu muda métodu hanorin iha aula ida hodi dada besik estudante sira-nia atensaun istória Timor nian.
“Loos duni, ami hanorin hanesan dekor de’it ka buat ne’ebé ami de’it mak haten,e entaun ami hato’o ba sira, sira mós ba estuda, mai fali ita husu sira hatene, tanba sira mos la sente istoria loloos Timor nia mak oinsá,” nia hateten.
Nia mós infrma, antes atu kommora loron direitu umanu ne’e sira mos tuir ona formasaun husi Centro Nacional Chega oinsá uza métodu hanorin estudante sira hodi hatene istoria rai ne’e nian mak presiza lori estudante sira ba vizita fatin akontesementu, imajen no filmajen ruma para sira mós bele sente saída mak akontese iha rai ne’e rasik.
“Buat ne’ebé ami aprende durante loron lima mak uza métodu hatudu imajen ba sira depois de deskobre esplika klaru ba sira saída mak akontese atu sira bele hatene no di’ak liután ita bele lori sira ba fatin istóriku sira atu nune’e bele iha,” nia afirma.
Nia informa, era ida agora la tampu ona profesór sira atu dekor depois hato’o ba estudante sira, maibé tempu agora era teknolojia ne’e, profesora sira tenke hatene istória barak husi meu teknolojia hodi hanorin ba estudante sira.
Autora filme “Ingatan Dari Timor”, Elviana Vitoria Correia, hateten filme Ingatan Dari Timor ne’e hanesan filmaken ida-ne’ebé konta istória Timor-Leste ninian iha tempu invazaun Indonésia ninian.
“Husi filme ne’e rasik hatudu katak jerasaun foun husi Indonésia barak mós lahatene kona-ba invazaun Indonézia nian iha Timor-Leste, entaun deside joven ida husi parte Indonézia, ne’ebé lahatene invazaun iha Timor-Leste, maibe hatene de’it istória tuir versaun Indonézia nian. Ho nune’e, filme ne’e envolve mós joven ida husi Timor-Leste atu bele hetan informasaun sira-ne’ebe mak liga entre Indonézia ho Timor-Leste ninian,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
