DILI, 05 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Embaixadór Portugál ba Timor-Leste, Duarte Bué Alves, afirma importánsia dezenvolvimentu Ekonomia azúl hanesan prioridade estratéjika iha nia enkontru ho Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha Díli.
Enkontru ne’e diskute oportunidade kooperasaun konkreta entre nasaun rua iha setór marítima, inklui implementasaun akordu tasi globál (BBNJ-The Biodiversity Beyond National Jurisdiction) ne’ebé foun hahú iha 17 Janeiru 2026.
Embaixadór Duarte Bué Alves esplika, Governu Timor-Leste halo ona konsultasaun públika relasionadu ho estratéjia nasionál ekonomia azúl husi Setembru 2025. Dokumentu estratéjika ne’e agora iha prosesu diskusaun fali iha Konsellu Ministru atu hetan aprovasaun finál molok distribui ba parseiru estratéjiku sira.
“Ekonomia azúl mak sai prioridade nasionál ba Timor-Leste no Portugál, entaun Primeiru Ministru Xanana Gusmão mak sai hanesan fontes prinsipál no apoiadór forte ba aprofundamentu estratéjia nasionál ekonomia azúl Timor-Leste nian. Nia mós ofisina ne’ebé trata kestaun fronteira marítima ne’ebé iha direitamente iha nia responsabilidade,” Embaixador Portugál ne’e hateten ba jornalista sira iha Palásiu Governu, ohin.
Embaixadór Portugál ne’e esplika, kinta ne’e, iha mós enkontru ne’e Embaixador Duarte Bué Alves mós entrega livru sira relasionadu ho ekonomia azúl hanesan referénsia no diskute poténsia kooperasaun entre nasaun rua.
Nia afirma, importánsia akordu BBNJ ne’ebé fó kuadru lejizlativu jéstaun tasi nian de’it forma sustentavel no ratifika husi Timor-Leste no Portugál hanesan aprezenta poténsia ekonomia tasi globál ne’ebé boot, inklui kampu servisu ba ema millaun 600, aumentu atividade portu 23% turizmu marítimu aumenta 13% no komérsiu produtu hahan tasi aumenta 5% iha tinan ida.
“Portugál rasik dezenvolve ona satélitu marítima husi 2010 atu sukat kontribuisaun setór marítima ba Produtu Domestiku Brutu (PDB) no númeru forsa traballu,” nia hateten.
Bazeia ba dadus 2023 hatudu kontribuisaun setór marítimu Portugál to’o 3,8% PDB, ne’ebé Portugál iha pozisaun da-neen iha União Europeia, ho ema 182 mil ne’ebé servu iha ne’e no rendimentu média 32% aas liu kompara ho média nasionál, komérsiu produtu marítimu Portugál nian mós pozitivu, maski seidauk importa ikan husi Europa Norte.
Ba futuru, Portugál objetiva to’o 2030, realiza 30% proteje área tasi, aumenta kontribuisaun PDB azúl to’o 7%, no kriasaun servisu foun 30% iha setór ne’e, foku dezenvolvimentu inklui akuakultura, empreza no bioteknologia marítima.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes




