DILI, 02 Marsu 2026 (TATOLI)–Timor-Leste liuhusi Xefe Estadu, José Ramos-Horta, ne’ebé apoiu husi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hasai deklarasaun hodi kondena Iraun ne’ebé halo atake ba nasaun sira iha Médiu Oriente.
“Ami kondena atake sira Iraun nian iha Emiradu Árabe Unidu, Qatar, Bahrain, Kuwait, Jordánia, Arábia Saudita. Nasaun sira-ne’ebé hetan atake husi Iraun hatudu ho klaru no firme hodi kontra uza sira-nia territóriu no espasu aéreu ba operasaun militár sira hasoru Iraun. Maibé rejime iranianu hili atu ataka sira hodi fó perigu ba vida sivíl iha nasaun sira-ne’ebé la partisipa iha atake sira hasoru sira,” Ramos-Horta hateten liuhusi nota ofisiál ne’ebé TATOLI asesu husi Palásiu Prezidensiál, ohin.
Iha nota ne’e haktuir, nasaun sira-ne’e hatudu ona sira-nia an iha kompromisu atu buka solusaun pasífika sira iha rejiaun no liután, inklui lidera esforsu sira hodi buka Solusaun Estadu rua nian ba Israel no Palestina no hakotu funu Rúsia-Ukránia.
Nota ne’e hatutan, sira mós hanesan atór xave sira iha fornesimentu asisténsia umanitária iha nivel mundiál. Greve sira hasoru sira iha risku atu sobu esforsu sira-ne’e no iha prosesu sobu kauza palestinianu. Ida-ne’e iha ema Palestinianu liu 70.000, feto no labarik sira, ne’ebé agora rekoñese katak sira mate iha konflitu ne’e.
“Ami mós husu atu iha restrisaun no hakotu kampaña militár hasoru Iraun. EUA no Israel nia atake hasoru nasaun ida-ne’ebé la’ós armadu nukleár, no asasinatu ba líder espirituál Iraun nian, viola ho klaru Karta Nasaun Unida nian no Lei Internasionál,” karta ne’e dehan.
Horta afirma, laiha argumentu klaru ba auto-defeza no mós laiha evidénsia ruma kona-ba ameasa eminente hasoru sira.
Diálogu no diplomasia ne’ebé hala’o husi Oman hatudu progresu signifikativu. Atake ida-ne’e la justifikadu.
“Ami rekoñese katak povu inosente Iraun nian auguenta ona dékada barak opresaun nian husi rejime teokrátiku no sofre ona husi sansaun sira-ne’ebé mak impoin ba nasaun. Tanba razaun ida-ne’e, iha loron 06 fulan-Fevereiru tinan 2026, ha’u maka sai hanesan signatáriu dahuluk ba deklarasaun ida ho Laureadu Nobel liu 100 iha mundu tomak ne’ebé ezije atu hakotu kapturasaun no ezekusaun sira ba ema Iraun sira-ne’ebé ezije liberdade no demokrasia,” nia dehan.
Maibé, atake sira husi EUA no Israel hasoru Iraun sei hamosu de’it moras liután ba povu Iraun nian hanesan akontese ona iha Gaza.
Tátika sira-ne’e hamosu presedente alarmante ida iha ne’ebé nasaun sira-ne’ebé iha kapasidade militár barak liu envolve iha violasaun konsistente ba lei internasionál; sira mós estabelese doutrina ida-ne’ebé imprevizível, inkonsistente no personalizadu tebes ba asuntu internasionál sira. Ida-ne’e sei enkoraja de’it ema seluk atu atua iha maneira ne’ebé hanesan.
“Ita iha Timor-Leste sempre rekoñese nesesidade ba diálogu no rekonsiliasaun nu’udar dalan úniku ba estabilidade no futuru ne’ebé di’ak liu. Ami husu maka’as ba parte hotu-hotu atu fila fali ba meza negosiasaun no atu aproveita oportunidade hotu-hotu ba de-eskalasaun,” nia dehan.
TATOLI
