iklan

OEKUSI

“Akumula ema hotu promove ekonomia Oekusi” – Esperansa setór privadu ba PME

“Akumula ema hotu promove ekonomia Oekusi” – Esperansa setór privadu ba PME

Eis-Prezidente Kámara Komérsiu Indústria Timor-Leste (CCI-TL) Oekusi, Eurico da Rosa, nu’udar mós Diretór Kompañia Am-Lhichoe. Imajen TATOLI/Abilio Elo Nini

 

OEKUSI, 30 Marsu 2026 (TATOLI) – Setór privadu sira iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), solisita Programa Movimentu Empreendedorizmu (PME), no espera bele akumula sidadaun hotu atu promove inisiatiava sira ba asuntu ekonomia Oekusi nian.

Notísia relevante:Programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi ba tinan lima lansa ona

Eis-Prezidente Kámara Komérsiu Indústria Timor-Leste (CCI-TL) Oekusi, Eurico da Rosa, nu’udar mós Diretór Kompañia Am-Lhichoe, hato’o nia apresiasaun perante seremónia lansamentu Programa Movimentu empreendedorizmu iha sentru konvesaun Palaban Oekusi, sesta ne’e.

“Ha’u hanesan emprezáriu lokál Oekusi, ami agradese ba Autoridade no ZEEDOA, konsege realiza ona atividade prinsipál ne’e ba setór privada sira liliu Programa Movimentu Empreendedorizmu iha Oekusi. Nu’udar setór privadu, espera programa ne’e sei akumula ema hotu atu promove inisiativa sira ba asuntu ekonomia Oekusi nian,” nia hateten.

Preokupa ho merkadu

Nia informa, iha ámbitu lansamentu Programa Movimentu Empreendedorizmu ne’e, ne’ebé interresante tanba Autoridade RAEOA konvida oradór prinsipál sira, aprezenta kona-ba investimentu balun implementa ona iha Oekusi liliu nuu hibrida no marungi.

“Ha’u interresante tebtebes oinsá atu kuda nú no marungi, maibé ha’u pergunta boot kona-ba nia merkadu. Ami nu’udar emprezáriu lokál Oekusi prontu atu kolabora, tanba rai iha forsa, traballu mós sufisiente,” nia afirma.

Notísia relevante:Programa Empreendedorizmu Oekusi sei lansa iha tempu-badak, prioridade ba feto 40%

Tanba ne’e, emprezáriu Oekusi-oan ne’e dehan, sei ita halo diversifikasaun, ekonomikamente, iha Oekusi sei laiha impaktu tanba diversifikasaun ekonomia la’o, produtu sira seluk hanesan marungi. Sei ita ko’alia marungi, ema sei presiza tonelada barak maibé nia merkadu mak ida-ne’ebé.

“Presiza tonelada hirak, semak atu sosa, atu lori ba nasaun ne’ebé, ita atu ko’alia de’it, hothotu bele ko’alia, maibé ami presiza maka nia merkadu no nia rezultadu,” nia énfaze.

Presiza apoiu

Diretór kompañia Irmaun Timor, Júlio Mak,  reforsa-tan, Governu mós presiza apoia setór privadu sira liliu rai ba estabelesimentu investimentu kona-ba nuu hibrida iha Oekusi.

“Ko’alia kona-ba nuu, iha Oekusi mós iha maibé nia prosesu produsaun oinsá, halo iha Oekusi de’it ga ba munisipíu seluk. Nuu ne’e mós ami hanoin ona atu investe, tanba poténsia ne’e la’ós ida de’it, maibé rai mós sai prioridade, tanba ne’e Governu mós presiza apoia kona-ba rai nune’e bele halo investimentu ho di’ak, ne’ebé programa Movimentu Empreendedorizmu ne’e ami husu sei bele bolu ami emprezáriu atu tuur hamutuk hodi deside hakarak halo saida iha Oekusi. Ha’u mak agora investe ona iha ró, maibé ita bele hamutuk investe tan ba buat seluk ” nia hateten.

Notísia relevante:Programa Movimentu Empreendedorizmu, Xanana: Reziliente mak save ba susesu Oekusi

Antes ne’e, Prezidente Autoridade RAEOA ne’e, aprezenta ona konseitu Programa Movimentu Empreendedorizmu ba Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, ho objetivu prinsipál lima atu finansia investimentu lokál sira iha Oekusi.

Durasaun ba programa ne’e tinan lima, hahú 2026 to’o 2030, ho nia intensaun atu re-organiza an hodi dezenvolvole ekonómia merkadu Oekusi Ambeno ne’ebé reziliente.

Objetivu ba programa Movimentu Empreendedorizmu ne’e, iha pontu prioridade lima, mak hanesan, primeiru atu insentiva investimentu lokál ne’ebé produtivu iha setór estratejiku sira hanesan agrikultura, pekuária, peska, akikultura no agro-indústria, ospitalidade, no indústria kiik, mikro no médiu.

Objetivu daruak, atu haforsa empreendedorizmu sosiál no kooperativu hodi fó apoiu ba kooperativa sira, ho mós kolaborasaun husi Credit Unions, ROMANSA no UBSP.

Objetivu datoluk kria oportunidade empregu no rendimentu sustentavél ba komunidade sira.

Objetivu dahaat atu promove asesu ba finansiamentu liuhosi mekanizmu sira-neʼebé estabelese legalmente, no mós liuhosi kria ka hametin sistema garantia kréditu lokál, no objetivu ikusliu atu apoia formasaun téknika, inovasaun, no transferénsia koñesimentu iha setór produtivu sira

Notísia relevante:PA RAEOA sei propoin fundu espesiál rihun $500 ba Programa Empreendedorizmu

Aleinde ne’e, iha mós nia kompenente sira ba programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi iha sia;

Komponente sira ba programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi iha sia:

  1. Primeiru mobilizasaun no investimentu komunidade hodi hasa’e konsiénsia formasaun ba komunidade sira no setor privadu lokál ba investimentu produtivu.
  2. Infraestrutura ba haki’ak animál, agrikultura no peska, konstrusaun ba estrutura haki’ak karau, fahi, bibi, manu no balada selu tan,
  3. Indústria de abate e transformação-criação de matadouros e unidades de transformação de produtos cárneos e agrícolas.
  4. Loja agríkola no sentru manutensaun, instalasaun loja agríkola no ofisina apoiu tékniku,
  5. Distribuisaun produtu agríkola, organiza rede marketing nian ba merkadu lokál, nasionál no internasionál.
  6. Fornesimentu ba instituisaun Estadu sira, hodi kanaliza produtu agríkola no pekuária ba programa públiku hanesan merenda eskolár, ospitál, fornese ba F-FDTL no PNTL no instituisaun seluktan.
  7. Eskema garantia kréditu, atu kria fundu garantia ida hodi apoia operasaun sira ho eskala mikro, ki’ik no médiu.
  8. Atividade treinamentu no estudu-hala’o semináriu, workshop, peskiza, no estudu komparativu
  9. Kooperasaun no dezenvolvimentu sustentavel-estabelese parseria estratéjiku lokál, nasionál, no internasionál ba dezenvolvimentu inkluzivu.

Notísia relevante:Kooperativa ba peskadór Oekusi sai prioridade mós ba Programa Movimentu Empreendedorizmu

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!