BOBONARU, 11 Maiu 2026 (TATOLI)-Natar-na’in sira iha área Soso no Memo, postu administrativu Maliana, munisípiu Bobonaru, hahú ona kolleta hare ba époka dahuluk tinan 2025-2026, ne’ebé kuda ho utilizasaun udan-been iha fulan-Janeiru liubá.
Agrikultór Domingos Soares informa katak produsaun hare tinan ida-ne’e di’ak liu kompara ho tinan hirak liubá, tanba udan-been di’ak no hare ladún hetan atake maka’as husi peste karakól.
“Hare isin di’ak, musan barak. Ami foin ko’a bee lahatene loos [rezultadu]. Tinan-tinan ha’u-nia [natar] besik ektare ida-ne’e hetan karon kilógrama 50 ne’e hamutuk 80. Ha’u hanoin rezultadu di’ak tanba tinan ne’e keon uitoan de’it, ami rega ho ai-moruk no mate hotu, depois ami mós hatene ona maneira atu oho keon, tanba ne’e mak buat ne’e la estraga hare”, nia hateten.
Natar-na’in seluk Justina Lopes dehan katak prosesu kolleta tinan ida-ne’e diferente ho tinan hirak liubá, tanba agrikultór balun hahú utiliza mákina ko’a hare modernu.
“Balun mak sei ko’a uza sabit, ami-nia ne’e agora hamoos hela para aban mesin mai atu ko’a. Mákina ida-ne’e ami aluga kompañia nian. Ami sente mákina ne’e di’ak tebes, hamenus tempu serbisu, ita la kolen ida, tanba nia ko’a hotu tama kedas karon laran”, nia dehan.
Justina esplika katak númeru mákina ko’a hare iha área irrigasaun Maliana II seidauk sufisiente no maioria aluga de’it husi empreza ida nian, tanba mákina ne’ebé Governu ho Banku Mundiál liuhusi projetu HAPAS ditribui ne’e ba de’it grupu alvu sira iha parte irrigasaun Maliana I hanesan suku Raifun, Lahomea, Ritabou no Kailaku.
Tanba ne’e, nia rekomenda ba Ministeriu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta atu aumenta mákina kuda no ko’a hare modernu ba grupu agrikultór sira iha irrigasaun Maliana II, hodi fasilita natar-na’in sira no hasa’e efisiénsia produsaun.
“Agora ne’e, ita osan uitoan iha ne’e mak aluga [mákina] kompañia nia de’it. Osan laiha ne’e ko’a ho sabit nafatin, más mákina ne’e iha rua de’it. Se bele Governu fahe para tempu hanesan ne’e ami labele hadau malu, ami hein fahe tempu de’it, ko’a hotu tiha para ami bele tama kedas ba époka daruak nian. Tanba la kle’ur tan irrigasaun Maliana II ne’e hotu tinan ida ami halo natar dala rua ona”, nia salienta.
Nia dehan daudaun ne’e sira tenke aluga mákina husi empreza, ne’ebé ko’a hare kada ektare selu $120.
Tuir dadus husi Diresaun Servisu Munisipál Agrikultura Bobonaru, produtividade hare epoka dahuluk no daruak tinan 2025 varia entre tonelada 3 to’o 5,5 kada ektare, ho médiu produtividade hamutuk tonelada 4.
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora
