DILI, 11 Maiu 2026 (TATOLI)—Sekretaria Estadu Ensinu Sekundáriu no Ensinu Sekundáriu Tékniku Vokasionál (ESJ-ESTV), hamutuk ho Institutu Nasionál Formasaun Dosente Profisionál (INFORDEPE) no Diresaun Nasionál Ensinu Rekorrente, Segunda ne’e, halo abertura formasaun preparatória ba Projetu Pilotu Programa Nasionál no Ekivalénsia ba Ensinu Sekundáriu.
Diretór Nasionál Ensinu Rekorrente Ministériu Edukasaun (ME), Alfredo de Araújo, hateten implementasaun projetu pilotu ne’e sei destaka aula tolu ba estudante ensinu rekorrente.
“Implementasaun ne’e ita uza aula prezensiál, semi presensiál no aula distánsia. Aula prezensiál katak estudante tenke tama tuir karga oráriu ne’ebé iha. Semi prezensiál mak estudante tenke halo traballu projetu no tenke aprezenta iha saladeaula no aula distánsia mak tenke hela dook, nia la mai tuir aula sei fasilita liuhusi online. Ida-ne’e ita prepara hotu ona ekipamentu ba online,” nia dehan jornalista sira iha salaun INFORDEPE, Balide.
Diretór Nasionál dehan prosesu aprendizajen tenke la’o ona ho matéria jerál faze um tanba ekivalénsia sekundária ne’e ita hala’o tinan rua iha faze um no dois. Faze um ne’e aranka ho matéria jerál hanesan matéria língua portugeza, tetun, malaiu, sidadania no Teknolojia Informasaun Komputadór (TIK). Matéria neen (6) mak sei hahú uluk iha faze primeru iha tinan ida-ne’e.
Dirijente ne’e esplika implementasaun ba ensinu ekivalénsia sekundária ne’e hanesan pilotu ida-ne’ebé sei hahú uluk iha Dili, ne’ebé sei utiliza eskola sekundária téknika ida iha Bekora.
Tinan ne’e, ME prepara saladeaula rua ne’ebé sei akomoda estudante hamutuk 50 inkluindu ho estudante nesesidade espesiál. Ida-ne’e pilotu ba faze dahuluk no faze daruak sei akontese iha Janeiru 2027 ho matéria espesialidade hanesan matemátika, siénsia sosiál no siénsia naturál.
Nia dehan profesór sira-ne’ebé mak hanorin iha eskola formál mak sei ensinu sekundáriu ho nia kargu oráriu menus nune’e sira bele mai kompleta iha ekivalénsia sekundária.
Dekretu-Lei Nú. 14, 01 Abríl 2026 aprova ona, nune’e tentativa sei lansa iha 29 Maiu ba implementasaun pilotu ekivalénsia sekundária iha Timor-Leste.
Iha fatin hanesan, Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu no Ensinu Sekundáriu Tékniku Vokasionál, Domingos Lopes Lemos, dehan “Ohin ne’e ita halo abertura formasaun ba formadór hodi hanorin fali estudante ensinu sekundária ekivalénsia, ne’ebé mak ho programa pilotu nasionál. Nune’e hakarak apela ba estudante ensinu rekorrente atu aproveita formasaun ida-ne’e. Tanba ida-ne’e hanesan opurtunidade daruak bai ta-boot sira”.
Entretantu, Estudante Luciana Soares, sente onradu no agradese ba ME tanba bele implementa programa ida-ne’e hodi fó opurtunidade hodibele kontinua estudu iha ensinu sekundáriu rekorrente.
“Ha’u hakarak atu kontinua para hetan diploma ensinu sekundáriu nian, hodibele buka servisu tanba durante ne’e servisu maibé laiha diploma. Entaun, ho ida-ne’e ha’u kontente no orgullu tanba bele iha opurtunidade ba ami atubele kontinua estudu iha ensinu sekundáriu rekorrente ne’e,” nia dehan.
Jornalista: Osória Marques
Editor: Xisto Freitas da Piedade
