DILI, 29 Maiu 2026 (TATOLI)—Empreza Portugeza Maxivisão fó apoiu oklu hamutuk 81 ba Hospitál Nasionál Guido Valaadres (HNGV), ba labarik sira-ne’ebé atu proteje sira-nia matan banhira loron manas.
“Oklu sira-ne’e agora daudaun fó ona ba ema sira-ne’ebé presiza duni, liu-liu labarik sira atu proteje sira-nia matan banhira loron manas,” Reprezentante Empreza Portugeza Maxivisão, Victor Martins, hateten ba jornalista sira iha HNGV,ohin.
Nia dehan, oklu sira-ne’e fó apoiu de’it tanba labarik sira-ne’ebé ho problema matan, laiha kbiit atu sosa ókulu sira-ne’e.
Nia hatutan, inisialmente projetu ne’e la prevee kontinuasaun, tanba empreza mós iha projetu seluk iha rai seluk. Maibé, Embaixada Portugal fó dalan ruma atu kontinua kontribui ho kbiit empreza sei hatama tan ókulu sira-ne’e iha ne’e, laiha problema ida.
Iha fatin hanesan, Espesialista Matan iha HNGV, Julia Rosalina, hateten serimonia entrega óklu ne’e akontese iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) liuhusi servisu hamutuk entre Embaixada Portugál, Maxivisão, HNGV no Departamentu Matan. Totál labarik ne’ebé simu ókulu iha loron ne’e hamutuk 27, maioria mai husi Dili no área rurál sira.
“Inisiativa ne’e hahú husi prosesu screening ne’ebé servisu hamutuk entre Ministériu Saúde no Ministériu Edukasaun. Ekipa médiku identifika labarik sira ho problema refractive error ka problema haree ba dook no besik la klaru. Depois ne’e, ekipa haruka reseita ba Portugál atu prodús óklu tuir medisaun ida-idak nian. Labarik sira simu ókulu ho grau boot. Maioria grau 3 ba leten, balun to’o -24. Labarik ki’ik liu ne’ebé simu óklu ohin tinan rua (2) de’it. Ókulu nia grau aas tebes,” nia esplika.
Tuir médiku espesialista matan iha HNGV, kada fulan HNGV rejista labarik entre 50 to’o 75 ne’ebé mai ho problema matan. Labarik sira defisil deteta problema matan rasik tanba se matan ida de’it mak afeitadu, matan seluk sei ajuda haree.
Tanba ne’e, médiku apela ba inan-aman no profesór sira atu tau atensaun ba sinál sira hanesan labarik besik liu ba kuadru, susar foka ba lisaun, matan-been sai nafatin ka sempre halo ulun moras.
“Labarik tinan neen, tinan tolu. Antes tama eskola tinan 5-6 tenke halo ezaminasaun matan. Se família iha istória problema matan, iha posibilidade atu pasa ba oan sira,” nia dehan.
Espesialista ne’e alerta ba inan-aman hotu-hotu katak perigu fó telemovel ba labarik sira, tanba uza telemovel besik liu no kle’ur liu bele halo matan maran, matan-been sai no aumenta problema vizaun. Nia husu ba inan-aman atu fó tempu ba labarik sira bele halimar iha li’ur hodi fó deskansu ba matan.
Programa screening ne’e la’ós matan de’it, maibé serbisu hamutuk ho Ministériu Edukasaun hodi identifika sedu labarik sira-ne’ebé iha problema vizaun, nune’e sira bele aprende didi’ak iha eskola.
Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál Saúde, Jose Magno dos Reis, hato’o agradesimentu agradese ba Embaixada Portugál iha Timor-Leste liuhusi Empreza Portugeza Maxivisão apoiu oklu ba HNGV.
“Apoiu oklu ne’e atu proteje ita-nia oan sira-nia matan banhira loron manas, tanba ita hatene katak Governu TL durante ne’e servisu kle’ur ona ho Portugál. Entaun, apoiu sira hanesan ne’e hatudu nafatin iha kompromisu ba nasaun rua ne’e atu ajuda malu,” nia hateten.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
