DILI, 03 Juñu 2026 (TATOLI)—Relasiona ho diploma falsu ne’ebé Ministériu Edukasaun (ME) identifika, Timor-Leste Coalition fo Education (TLCE), destaka pontu rua ne’ebé sai kauza ba falsifikasaun diploma sira.
“Dahuluk diploma sira-ne’e falta autentikasaun, tanba ne’e fásil ba ema atu falsifika. Daruak, laiha meiu rigorozu atu foti asaun hasoru autór sira-ne’ebé falsifika diploma Estadu nian. Ida-ne’e hanesan ha’u rekomenda de’it tanba importante atu Ministériu Edukasaun hanoin,” Koordenadór TLCE, José Monteiro dehan ba jornalista sira iha kna’ar fatin, Kaikoli, Kuarta ne’e.
Tuir nia katak atu la fásil ema kópia no falsifika, solisita atu prodús diploma ne’ebé auténtiku.
Notísia relevante: ME identifika diploma falsu hamutuk 31 hosi eskola ualu
“ME presiza iha diploma ne’ebé auténtiku ho nia materiál ne’ebé kustu aas nune’e bainhira halo falsifikasaun presiza osan boot, entaun laiha ona espasu ba ema atu halo falsifikasaun ba dokumentu,” nia esplika.
Nia fundamenta maneira seluk mak tenke loke prosesu hodi kriminaliza pesoál sira-ne’ebé komete asaun referida atu responsabiliza ba sira-nia hahalok.
“Ita husu ME atu servisu hamutuk ho entidade Estadu seluk atu loke investigasaun kle’an, katak pesoál ne’e mesak envolve ba kazu ne’e ka dirijente eskola sira balun mós envolve, atubele krimináliza sira,” José Monteiro afirma.
Atu prevene diploma falsu labele akontese ba futuru, Dirijente TLCE ne’e informa presiza hasa’e autentikasaun no aplika sansaun rigór karik deteta ona diploma falsu tenke prosesu ema ne’e tuir lei.
“Tuir ha’u-nia hatene kualker dokumentu Estadu pesoál ida falsifika ka laiha koñesimentu husi ministériu referidu, ida-ne’e krime. Entaun, ME tenke esforsu kria lei atu kriminaliza pesoál sira-ne’ebé falsifika diploma,” nia tenik.
Iha parte seluk, Diretór ESJ 12 Novembru, Marcolino Menezes, dehan nia parte la hetan informasaun kona-ba diploma falsu. Nia lahatene, maibé foin haree notísia katak ema iresponsabilidade na’in-rua uza eskola nia naran hodi prodús diploma falsu.
“Ha’u seidauk simu informasaun, maibé ha’u foin akompaña notísia ne’ebé publika katak ema na’in-rua mak utiliza ESJ 12 Novembru nia naran hodi prodús diploma falsu,” nia haktuir.
Nune’e, nia husu parte relevante atu aplika lei para ba futuru labele prejudika ba prosesu aprendizajen iha eskola.
“Ha’u husu ME atu aplika lei ho rigór. Se lae ba futuru sei prejudika ba prosesu aprendizajen, tanba estudante barak mak prefere liu atu sosa de’it diploma hanesan daudaun akontese hela ne’e,” Marcolino dehan.
Iha parte seluk, Superintendente Edukasaun Munisípiu Likisá, Jaime Alves Correia, hateten kona-ba kazu diploma falsu ne’ebé utiliza ilegalmente ESJ Nú. 01 Likisá, sira foti ona asaun hasoru autór sira.
“Ami fó ona asaun ba sira atu selu fali sasán balun. Ezemplu karik ema fó osan ruma ba sira tenke selu fali no diploma ne’e tenke halo destruisaun para labele utiliza,” nia dehan.
Jaime relata informasaun ne’ebé nia parte rekolla, diploma ne’ebé pesoál iresponsabilidade utiliza ilegalmente eskola referida nia naran, hodi hamonu eskola nia-naran.
“Diploma ne’e emite iha tinan 2024-2025, no nia númeru emite laiha, entaun ita konsidera atu referidu krime,” nia hakotu.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
