DÍLI, 10 Jullu 2026 (TATOLI) – Institutu Defeza Nasionál (IDN) realiza serimónia graduasaun Kursu Estadu-Maior Konjuntu no Integradu (CEMCI) Edisaun Da-haat, tinan letivu 2025–2026, no iha tempu hanesan loke ofisialmente Kursu Promosaun ba Ofisiál Superiór (CPOS) Edisaun Da-hotu ba tinan letivu 2026–2027.
Serimónia graduasaun ba formandu na’in 14 ne’e realiza iha Kuartel Jenerál F-FDL iha Fatuhada, Díli, ne’ebé konsege remata CEMCI ho susesu. Husi númeru ofisiál na’in-14 ne’e, na’in lima mai husi Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), no na’in sia mai husi FALINTIL–Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL).
CEMCI nu’udar programa formasaun avansada ida ne’ebé prepara ofisiál superiór sira atu hala’o knaar iha nivel operasionál no estratéjiku, liuhusi dezenvolvimentu kapasidade lideransa, planeamentu no análize seguransa.
Programa ne’e kompostu husi unidade kurikular 22 ne’ebé kobre matéria oioin, inklui lideransa, metodolojia investigasaun sientífika, jestaun no administrasaun, ekonomia no finansas públikas, lojístika, istória militar, doutrina, tátika no estratéjia, operasaun terrestre no navál, seguransa no defeza, jestaun krize, planeamentu operasionál no estratéjiku, jeopolítika, relasaun internasionál, estudu ASEAN, Ázia-Pasífiku, Afrikanu no elaborasaun traballu investigasaun individuál.
Prosesu formasaun ne’e hetan apoiu husi dosente no espesialista sira husi rai-laran no rai-li’ur atu garante kualidade akadémika no koñesimentu ne’ebé relevante ba nesesidade setor defeza no seguransa nasionál.
Diretór Interinu IDN, Nuno Manuel Corvelo de Andrade Sarmento, hateten katak enseramentu CEMCI Edisaun Dala 4 marka etapa importante ida ba dezenvolvimentu IDN no hametin sistema defeza no seguransa nasionál.
“Enseramentu CEMCI Edisaun Dala 4 la’ós deit remata programa formasaun ida, maibé reprezenta konsolidasaun kompeténsia no kapasidade estratéjika ne’ebé presiza ba ofisiál superiór sira atu hala’o responsabilidade iha nivel komandu, estadu-maior no planeamentu operasionál,” dehan Nuno.
Durante fulan sia resin, formandu sira partisipa iha aula akadémika, semináriu, estudu kazu, investigasaun, debate sientífiku, aprezentasaun no avaliasaun oioin.
Tuir IDN, prosesu aprendizajen ne’e ajuda dezenvolve kapasidade análize, koordenasaun, rezolusaun problema, responsabilidade, lideransa no espírito servisu públiku.
Formasaun CEMCI Edisaun Dala 4 remata kursu ho média jerál klasifikasaun kualitativu “Di’ak Tebes”, ne’ebé hatudu dedikasaun, disiplina, perseveransa no méritu akadémiku husi formandu sira.
Iha okaziaun ne’e, IDN mós loke CPOS Edisaun Dala 7 ho partisipante foun na’in 16, kompostu husi membru PNTL na’in sia ho deviza Inspetór Xefe no Superintendente Asistente; ofisiál F-FDTL na’in haat ho deviza Kapitaun no Kapitaun-Tenente; no tékniku profisionál husi Servisu Bombeirus na’in tolu.
Diretór Interinu IDN hatoo boas-vindas ba partisipante CPOS Edisaun Dala 7 no husu atu sira aproveita oportunidade formasaun ne’e ho seriedade no responsabilidade, atu dezenvolve lideransa, integridade, profesionalizmu no kompromisu atu servi Estadu no povu.
Ministru Defeza, Kontra-Almirante Donaciano do Rosário Costa Gomes, hateten katak CEMCI destina ba ofisiál superiór sira husi F-FDTL, PNTL no instituisaun relevante sira atu hametin kapasidade iha área komandu, lideransa, planeamentu, investigasaun no hanoin estratéjiku.
Nia hateten katak iha mundu ohin loron, ameasa ba seguransa la’ós deit iha dimensaun militar, maibé mós envolve ameasa transnasionál, siber, ekonomia, ambientál, informasaun no sosiál.
Iha fatin hanesan, Xefe Estadu-Maior-Jenerál F-FDTL, Tenente-Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek”, hato’o parabéns ba graduadu sira no husu atu sira kontinua mantein profesionalizmu, dedikasaun ba instituisaun no fidelidade ba povu no nasaun.
Serimónia ofisiál ne’e realiza iha Auditóriu Kuartel-Jerál F-FDTL ho prezensa husi Ministru Defeza, Kontra-Almirante Donaciano do Rosário Costa Gomes “Pedro Klamar Fuik”, Ph.D.; Xefe Estadu-Maior-Jenerál F-FDTL, Tenente-Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek”; Ministru Interior, Francisco da Costa Guterres, Ph.D.; Komandante-Jerál PNTL, Komisáriu Asistente Afonso dos Santos; membru Governu; deputadu Parlamentu Nasionál; korpu diplomátiku; dosente sira; no konvidadu onoráriu sira.
IDN reafirma kompromisu atu kontinua dezenvolve rekursu umanu ne’ebé kualifikadu, profisionál no preparadu atu responde ba dezafiu defeza no seguransa nasionál, no kontribui ba paz, estabilidade no dezenvolvimentu sustentável Timor-Leste.
Jornalista: Camilio de Sousa
Editór: Filomeno Martins




