OÉ-CUSSE, 21 juñu 2022 (TATOLI) – Agrikultór sira hosi natar Petun, suku Cunha, sub-rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), preokupa ho rezultadu kolleta hare Membramo ba époka 2023 nian tanba bee iha barrajen mota Tono la sufisiénte hodi fornese bee ba natar iha Petun ho ektare 43.
Notísia relevante: Xanana Gusmão tulun agrikultór fornese bee ba natar Petun
Francisca da Cunha, nu’udar natar na’in iha Petun, hateten, antes Governu konstrui barrajen Tono, kada tinan rezultadu kolleta hare sufisiente no di’ak, maibé hafoin barrajen iha afeta ba rezultadu kolleta.
Nune’e sira husu ba Governu ba futuru presiza hadi’a, tau hasai sedimentasaun iha barrajen laran, tanba sedimentasaun rai henek taka metin bee iha okos.
“Rezultadu tinan ne’e ladi’ak tanba bee susar, tinan uluk ne’e ami hetan, agora uitoan de’it, tanba ami uza bee hosi irrigasaun Tono, bee mai uitoan de’it, uluk ami husu atu hasai tiha rai henek, tanba bee toba iha okos, rai hanek mak nakonu iha irrigasaun leten ne’e, entaun bee mai volume ki’ik liu, ita servisu mate aan maibé nia rezultadu ita hetan itoan de’it,” Francisca da Cunha, relata ba jornalista sira iha natar Petun, Oé-Cusse, kuarta ne’e.
Nia kompara, antes seidauk konstrui Barrajen Tono, kada tinan to’o tempu kolleta, rezultadu sufisiénte, maibé bainhira Barrajen hamrik, problema komesa akontese liu-liu ba bee, tanba la sufisiénte atu kobre hotu área natar sira iha Petun.
“Ami rega bebeik ho ai-moruk, problema la’os peste maka ataka, maibé bee mak la sufisiénte, dalaruma ami natar na’in deskuti malu tan de’it hadau malu bee, tinan kotuk rezultadu mós ladi’ak, tanba komesa harii irigasaun ne’e, bee tun mai natar sira ladun di’ak ona hanesan antes, ha’u la gaba-an maibé antes ne’e baibain ha’u kolleta, ha’u nia natar nia rezultadu ne’e saka bo’ot to’o 30, karre nak mai tula, agora itoan liu,” nia katak.
Tanba ne’e agrikultór sira iha natar Petun deside, la kontinua tán halai ba dalarua iha tinan 2023, tanba problema iha bee, nune’e sira husu ba Governu persiza hadi’a Barrajen Tono.
Notísia relevante: Debitu bee iha Barajen Mota Tono la sufisiente fornese ba natar
Natar na’in Angelo da Costa, “Ami kuda iha fulan haat liuba, agora kolleta iha fulan junu, tinan ne’e, ita haree ladún iha rezultadu di’ak, só tinan hirak ba kotuk, bainhira ami ko’a mak nia rezultadu ne’e sei di’ak, problema ne’ebé afeta ba rezultadu kolleta ne’e, tanba bee-maran, agora atu kontinua tán halai ba dalarua, maibé bee la sufisiénte, tan ne’e maka, ami husu atu aumenta tán bee dalan tuir natar laran, tanba bee dalaruma halai di’ak.”
Natar na’in Fransica Eko, “Tinan kotuk hanesan ho tinan ne’e, ladi’ak nafatin tanba problema bee, agora parese hetan de’it saku haat ou lima de’it, ida-ne’e ami uza atu han hemu, ami la faan tanba hetan itoan de’it.”
Entretantu, tuir rezultadu crop-cutting hosi Diresaun Rejionál Agrikultura, liuhosi Departememntu Agrikultura Bázika Familiár, hatudu rezultadu produtividadeiha tinan 2021, natar Petun hetan tonelada 3.9 kada ektare, ba aplikasaun sistema Jajar Legowo 2:1 no tonelada 2.6 kada ektare ba kultivasaun ho sistema konvensionál.
Maske iha tinan 2021 ne’e bee menus ba área natar sira iha Petun maibé la’os falla totál, tanba natar ektare 43 iha natar Petun ne’e, iha ektare 34,9 ho totál benefisiáriu uma kain 132 mak konsege kolleta, no falla kolleta hamutuk ektare 7.2 ho totál uma kain 43, tanba tarde halo preparasaun ba viveru hare-oan
Notísia relevante: Sekretáriu Agrikultura RAEOA kolleta hare Membramu faze daruak iha Cunha
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editor: Evaristo Soares Martins
