KOVALIMA, 18 fevereiru 2025 (TATOLI) – Ministériu Planeamentu no Investimentu Estratéjiku (MPIE) liuhusi Diresaun Nasionál Ordenamentu Espasiál sosializa no diskuti ho autoridade Kovalima kona-ba prosesu elaborasaun Planu munisipál Ordenamentu Territóriu (PMOT).
“Sosializa informasaun kona-ba PMOT ba autoridade Kovalima tanba ita atu hahú prosesu elabora ona ba iha planu PMOT. Importánsia husi atividade sosializasaun ne’e atu esplika ba ita-nia autoridade Kovalima kona-ba konseitu, signifikadu, importánsia no baze legál ne’ebé justifika ezisténsia husi Planu ordenamentu rasik”, Diretór Nasionál Ordenamentu Espasiál, Fertinal Alves, hato’o ba jornalista sira, iha salaun AMC Kovalima, ohin.
Atividade sosializasaun ne’e, partilla informasaun kona-ba Polítika Ordenamentu Territóriu no Planu Territoriál sira hodi ko’alia definizasaun sistema planeamentu Territoriál Timor-Leste no planu ordenamentu Territóriu iha Timor-Leste, Baze legál ezisténsia husi planu rasik inklui prosesu eloborasaun no Planeamentu munisipál Timor-Leste hodi ko’alia definisaun, importánsia, Metodolojia ho Konteúdu no dokumentál sira.
“Ita elobora planu ordenamentu territóriu, ita mós presiza atu hatene saida mak planu ordenamentu territóriu ne’e rasik, Planu Munisipál Ordenamentu Territóriu (PMOT) bazeia ba baze legál iha dekretu-lei númeru 35/2021, 29 dezembru kona-ba instrumentu Planeamentu territoriál”, nia dehan.
Planu Munisipál Ordenamentu Territóriu (PMOT) mak hanesan estabelese estratejia dezenvolvimentu territóriu no polítika munisipál liga ba ordenamentu territóriu no urbanizmu, hatu’ur modelu ordenamentu territóriu munisípiu nian, estabelese rejime/regra utilizasaun rai ho integra no artikula polítika munisipál ho Planu Nasionál Ordenamentu Territóriu Timor-Leste (PNOT-TL).
Objetivu husi PMOT mak promove dezenvolvimentu integradu, armoniza no sustentavel munisípiu, hadi’a kualidade moris populasaun munisípiu sira nian, prezerva rekursu naturál no jere uzu rai nian atu nune’e bele hadi’a balansu uza rekursu naturál sira ho efisiénsia, sosiál no ekonómiku.
Importánsia no benefísiu husi PMOT mak iha forsa legál atu orienta, kontrola kona-ba okupasaun, uzu no transformasaun rai nian husi entidade públiku no privadu sira no rejime uza rai, fó ba Governu RDTL no ba podér lokál estratéjia ida ba dezenvolvimentu munisípiu ida nian fó mós proposta no asaun sira, programa asaun, fó orientasaun no koordenasaun ba investimentu públiku no privadu sira iha territóriu munisipál.
Konkretiza orientasaun husi PNOT-TL ba territóriu munisipál no estabelese orientasaun ka regra kona-ba planu uzu rai, planu urbanizasaun no artikula podér lokál no podér sentrál fó apoiu ba prosesu desentralizasaun.
Konteúdu dokumentál SMOT regulamentár hodi estabelese regra no orientasaun sira relasiona ho okupasaun, uzu no tranformasaun ba rai iha territóriu munisípiu, no kritériu sira atu utiliza iha ezekusaun planu.
Planta ordenamentu, reprezenta modelu organizasaun espasiál territóriu munisípiu nian, tuir sistema urbanu estruturante no mós klasifikasaun no kualifikasaun ba rai. Planta kondisionante sira ne’ebé mak identifika no restrisaun ba utilidade públika vigór mak konstitui limitasaun ka impedimentu sira ba kualker forma espesífika ba aproveitamentu ba rai, liliu área protejida, zona kosteira no marítima munisípiu nian, ka zona espesiál sira seluk ne’ebé mak sujeita ba protesaun espesífika, nune’e mós ho identifikasaun.
Metodolojia partisipasaun públiku sosializasaun ho karater munisipál no postu administrativu, karakterizasaun no diagnóstiku rona direta autoridade no líder no komunidade sira rekolla dadus, vizaun, estratéjia no modelu organizasaun territoriál mak hanesan Sistemas: Biofíziku, Infraestrutura no Ekipamentu, Povoamentu no Produtivu, Rona direta autoridade, líder no komunidade sira no Relatóriu Modelu Organizasaun Territoriál, Proposta Planu, Planta Ordenamentu, Planta Kondisionante sira, Regulamentu (Rejime uzu ba Rai) Programa Asaun no Planu Finansiamentu.
Sekretáriu Munisipál Planeamentu Investimentu no Dezenvolvimentu Integradu, Caetano dos Santos Ribeiro dehan, prezensa ekipa MPIE importante atu partilla informasaun ba autoridade molok elobora PMOT.
“Sosializa kona-ba eloborasaun PMOT importante tanba Kovalima hanesan sentru zona ekonómia presiza sosializasaun informasaun hanesan preparasaun ida, ba ita-nia tékniku uainhira Kovalima sai kamara munisipál presiza prepara rekursu umanu”, nia rekoñese.
Jornalista:Celestina Teles
Editór :Rafael Ximenes de A. Belo





