iklan

HEADLINE, OEKUSI

Xefe Governu introdús PEDN hodi reajusta ho implementasaun ZEESM ba populasaun iha Pássabe

Xefe Governu introdús PEDN hodi reajusta ho implementasaun ZEESM ba populasaun iha Pássabe

Primeiru-ministru iha diálogu ho populasaun sira iha Pássabe. Foto/Abílio Elo Nini

OEKUSI, 29 Abríl 2025 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, iha ámbitu diálogu ho populasaun sira iha Pássabe, introdús Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) hodi reajusta ho implementasaun ba Projetu Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM) ne’ebé implementa durante tinan 10 iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) hodi prepara ba modelu foun ba futuru implementasaun podér lokál.

“Ha’u mai iha Pássabe, la’ós de’it atu haree filafali beleza rai ne’e nian, ai-barak kapa’as tebtebes, maibé ha’u mai iha ne’e, ita hahú prosesu foun ba Timor-Leste tomak. Iha 2010, ha’u mai Oekusi hodi hahú planu ida, vizaun ida, oinsá ita bele dezenvolve Timór, baibain ema bolu Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál husi 2011-2030. Planu ne’e lori ba Parlamentu Nasionál aprova tiha ona”, Xanana dehan ba komunidade iha sede suku Abani, ohin.

Ba planu ne’e, iha 2030, hela tinan lima tan de’it, Governu liuliu pimeiru-ministru halo hela análize ida husi 2011 to’o 2023 atu buat sira-ne’ebé hakerek iha planu ne’e, saida mak halo ona no seidauk halo no saida mak halo aat tiha, iha tinan 2026, sei aprezenta ba Timor-Leste tomak no ba mundu katak halo planu ne’e ba tinan 20.

“Maibé ita laiha kbiit atu halo didi’ak, nune’e iha tinan 2030, ita bele dehan la kompletu mós, maibé balun halo ona. Tinan mai ne’e sei aprezenta ba povu tomak, liuliu ba foinsa’e sira, hanesan lisaun ida katak bainhira ita halo buat ida, ita halo didi’ak sei hotu”, nia dehan iha Pássabe.

Iha biban ne’e, xefe Governu fó exemplu katak bainhira halo uma ida kalkula kedas nia baze orsamentu nu’udar fondasi, liuliu ba rai-henek, fatuk no materiál seluk tan, ida-ne’e mak bainhira iha planu, neneik-neneik sei finaliza uma ida-ne’e.

“Tinan ne’e, Governu haruka ha’u atu la’o haleu fali Timor-Leste tomak, atu haree didi’ak, saida mak halo ona no saida mak halo daudaun, saida mak la halo no tanba saida?  Tanba saida mak halo la di’ak hodi tinan 2026 aprezenta no korrije no planu saida mak halo tan. Ha’u atu hahú husi rai boot, maibé ha’u hanoin katak ba PEDN ha’u hahú iha Oekusi, tanba ne’e mak ha’u mai filafali Oekusi atu hadi’a no korrije tanba ZEESM moris iha 2014 to’o agora”, salienta.

Nia lembra katak, iha 2020, la’o haleu fronteira hotu hodi sosializa problema prevensaun moras covid-19 no nota povu Timor-Leste sei moris susar, tanba ne’e, bainhira kaer fali Governu haree katak tenke hadi’a fali planu tomak, tanba ZEEMS mosu iha 2014 no tinan 10 nia laran estrada boot no moos tebes iha vila Pante Makasar, maibé iha parte foho nian, estrada sei aat no halerik ba dezenvolvimentu.

Nune’e, bainhira Governu simu pose hakotu mandatu serbisu ZEEMS ne’e no tau fali autoridade foun atu haree ba Oekusi tomak, la’ós de’it Pante Makasar.

Tanba ne’e mak harii daudaun ona estrada balun komesa atu hadi’a povu nia vida no loke estrada foun sei to’o iha postu, suku no aldeia sira iha área remota, tanba estrada mak sai nu’udar aliserse ba dezenvolvimentu nasionál ne’ebé povu presiza tebes.

Notísia relevante: Governu aprova modelu Administrasaun Espesiál RAEOA

Tuir xefe Governu, tinan ne’e Governu halo estrada hodi ajuda bainhira ferik no katuas sira moras, médiku bele bá haree sira-nia saúde no ajuda labarik sira bá eskola ho di’ak no fasilita povu lori produtu lokal bá fa’an iha merkadu.

Aleinde ne’e, Governu mós sei hadi’a eskola sira no harii uma ba profesór, inklui harii mós klínika besik ba povu sira no dada eletrisidade hodi fó naroman ba povu. “Bainhira povu sei moris susar, ukun-aan sei la vale, tanba ne’e IX Governu mai ho planu hodi sosializa ba povu liuliu foinsa’e sira”.

Iha biban ne’e, Jestór Sub-rejiaun Pássabe, Paulino Marques, agradese ba prezensa primeiru-ministru, tanba bele ko’alia direta ho komunidade sira husi suku Abani no Malelat iha sub-rejiaun Pássabe.

“Komunidade suku rua partisipa másima atu rona saida mak maun boot ko’alia ba povu Pássabe no komunidade mós hato’o rekomendasaun no preokupasaun balun”, realsa.

Notísia relevante: Komunidade Pássabe prefere Primeiru-Ministru hili Oekusi-oan lidera RAEOA-ZEEDOA

Tuir observasaun jornalista Tatoli, primeiru-ministru to’o iha sub-rejiaun Pássabe iha tuku 10h00 no hala’o diálogu abertu ho komunidade no promove mós sesaun husu no hatán.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!