DILI, 14 Novembru 2025 (TATOLI)—Diretór Gabinete Politika Kooperasaun no Dezenvolvmentu Saúde iha Ministériu Saúde, Florindo Pinto Gonzaga, hateten Ministériu Saúde nafatin implementa programa Wolbachia atu redús dengue iha Dili.
Notísia Relevante: Programa Wolbachia: MS-Menzies husik ona susuk 8.141 iha Dili
“Ita nafatin implementa programa Wolbachia atu ita anota katak númeru pontu falla komesa redús dezde hahú implementa dahuluk, iha nuemru ne’ebé mak aas maibé instituisaun balun reseita komunidade balun reseita tanba sira konsidera uma moos, maibé ho atividade promosaun kontinua ita-nia komunidade mós kontinua apar ho situasaun refere,” Florindo Pinto Gonzaga hateten ba jornalista sira iha Hotel Palms Sprining, ohin.
Nia esplika, atividade diagnostiku monitorizasaun nian atu bele sukat hodi haree númeru susuk ne’ebé mak agora alastra iha komunidade nia leet hodi sukat katak pelumenus ultrapasa iha 80% ba 90% atu bele halo programa ne’e hetan susesu.
“Métodu monitorizasaun ita seidauk hala’o tanba agora ita tama iha fulan implementasaun nian, tanba ne’e ita espeta katak to’o iha Dezembru, ita-nia implementasaun ramata no ita sei kontinua kedas monitorizasaun rutina hodi haree ba programa Wolbachia ne’ebé mak sai ona,” nia dehan.
Tanba ne’e, nia husu ba kmunidade katak iha tempu udan ne’e nafatin kuidadu an no nafatin husu ba iha komunidade atu hamoos ida-idak nia uma ninin, karik roda ruma mak bee nalihun iha laran no bidon mamuk ka kalen aat sira-ne’ebé mak bee nalihun iha laran, favór halo mamuk no hakoi tiha no labele tara roupa arbiru iha uma laran.
“Husu ba komunidade haree tempu dader no lotokraik uza replente ba labarik sira no toba iha muskiteiru laran atu nune’e evita an husi moras dengue refere.
Antes ne’e, Ministériu Saúde servisu hamutuk ho Menzies Timor-Leste no World Mosquito Program (WMP) halo lansamentu ofisiál ba programa Wolbachia hodi husik susuk 2.000 iha Jardin Largo de Lecidere, Munisipiu Dili, atu bele redús moras dengue.
“Ohin, iha lansamentu ofisiál programa Wolbachia hodi ba husik susuk, ida-ne’e marku signifikativu ida iha ita-nia esforsu nasionál atu prevene no kontrola moras sira-ne’ebé hada’et husi susuk hanesan dengue, Zika, Chikungunya no Febre Amarela iha Timor-Leste,” Vise Ministru Saúde Fortalesimentu Institusionãl, Jose dos Reis Magno, hateten iha lansamentu Programa Wolbachia, iha Jardin Largo LeCidere, ohin.
Nia esplika, Ministériu Saúde liuhusi Diresaun Jerál Kuidadu Saúde Primária, halo ona parseria ho Menzies Timor-Leste, Action on Poverty no World Mosquito Program (WMP), hodi introdús métodu ida-ne’ebé seguru, sustentável no métodu WMP Wolbachia sientífikamente provadu.
“Wolbachia mak baktéria ida-ne’ebé mosu naturalmente ne’ebé hetan iha insetu barak, bainhira introdús ba susuk Aedes aegypti, baktéria ida-ne’e ajuda blokeia transmisaun virus sira hanesan Dengue, Zika, Chikungunya, no Febre Amarela, métodu ida-ne’e hatudu ona katak seguru ba ema, animál sira no ambiente no hatudu ona rezultadu sira-ne’ebé di’ak iha nasaun sira seluk,” nia dehan.
Nia rekoñese, lada tinan moras dengue kontinua sai ameasa signifikativu ba saúde públika iha Timor-Leste, iha komunidade liuliu iha munisipiu Dili.
Notísia Relevante: MS husu populasaun iha Dili koopera ho ekipa saúde liuhusi programa Wolbachia
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes




