DILI, 01 Jullu 2026 (TATOLI) – Organizasaun Internasionál Traballu (ILO, sigla inglés), apresia inisiativa órgaun lejizlativa nian ba elaborasaun ezbosu Lei Traballadór Doméstiku, tanba konsidera importante tebes atu reforsa protesaun no promove serbisu dignu ba traballadór doméstiku sira iha Timor-Leste.
Reprezentante husi ILO, Josefina Maria Pereira, dehan hafoin partisipa iha audiénsia públika ho Komisaun F iha Parlamentu Nasionál ne’ebé trata Asuntu Saúde, Igualdade Jéneru no Inkluzaun Sosiál, kona-ba ezbosu Lei Traballadór Doméstiku.
Tuir nia, lei ne’e sei sai hanesan pasu importante ida atu asegura direitu no protesaun ba traballadór doméstiku sira, nomós hadi’a kondisaun servisu hodi promove servisu dignu tuir padraun internasionál.
Nia hateten Organizasaun Internasionál Traballu simu ho di’ak kompromisu Governu no parseiru sosiál sira-nian atu promove inisiativa importante ida-ne’e liuhusi diálogu no konsulta ho Komisaun F.
IlO mak ajénsia espesializada Nasaun Unida nian ne’ebé responsabiliza atu promove padraun traballu internasionál, direitu traballadór sira no dezenvolve polítika laborál iha membru Estadu sira.
Durante audiénsia públika, ILO mós hato’o rekomendasaun ba lejizladór sira atu konsidera iha padraun internasionál rua iha elaborasaun lei ne’e mak Konvensaun OIT númeru 189 kona-ba Traballador Doméstiku (2011) no Konvensaun OIT númeru 190 sobre Violénsia no Asédiu iha Mundu Traballu (2019).
Konvensaun númeru 189 sai hanesan referénsia globál ida atu asegura kondisaun serbisu ne’ebé justu no dignu ba traballadór doméstiku sira. To’o agora, konvensaun ne’e ratifika ona husi nasaun hamutuk 40, maibé rejiaun Ázia nia ratifikasasaun sei limitadu, no Filipina de’ir mak sai nasaun dahuluk iha rejiaun ne’ebé ratifika ona.
Enkuantu, Konvensaun númeru 190 fó enkuadramentu atu prevene ka elimina violénsia no asédiu iha mundu traballu nian, inklui iha serbisu fatin doméstiku sira, hodi hadi’a protesaun ba traballadór vulneravel.
Tuir ILO, konvensaun rua ne’e kompleta malu, tanba ida garante direiru no kondisaun serbisu fatin ba traballadór doméstiku sira no ida seluk reforsa seguransa no protesaun husi violénsia no asédiu iha serbisu fatin.
“ILO subliña konvensaun importante rua ne’e iha ligasaun ba malu. Ba oin, lejizladór sira bainhira elabora lei ne’e bele enkaixa mós konvensaun rua hamutuk”, nia sujere.
Hodi hateten katak papél ILO nian mak fó asisténsia téknika ba Governu no konstituente sira hodi amoniza lei traballu nasionál ho padraun internasionál.
Apoiu ILO nian inklui revizaun ezbosu lejizlasaun, fó konsellu legál no polítika, halo peskiza no análize, harii kapasidade Governu no parseiru sosiál sira-nian, fasilita diálogu tripartida entre Governu, empregadór no traballadór sira, no ajuda prosesu ratifikasaun no implementasaun Konvensaun OIT nian.
Iha área serbisu doméstiku, ILO bele avalia kompatibilidade lei nasionál ho Konvensaun númeru 189, rekomenda provizaun legál no fahe prátika di’ak no modelu lejizlasaun.
Maski nune’e, Josefina Pereira ILO laiha kompeténsia atu elabora, aprova ka ratifika lei sira iha naran Estadu ida. Resonsabilidade atu halo, aprova no implementa lei nafatin husi kompeténsia soberana Governu no Parlamentu Nasionál.
Notísia relevante: Komisaun F hakarak foti referénsia kona-ba implementasaun Lei Traballadór Doméstiku husi Filipina
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora




