Top

RAEOA sensibiliza komunidade labele halo uma no tesi-ai iha propriedade Estadu

Autoridade RAEOA inaugura projetu kuadru aviza hodi evita risku dezastre naturál. Imajen Tatoli/Abílio Elo Nini.

OÉ-CUSSE, 18 jullu 2022 (TATOLI) – Ekipa konjunta iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), komposta hosi Gabinete Prezidente Autoridade liuhosi Unidade Ordenamentu Territóriu no Kadastru, Terra Propriedade, Diresaun Rejionál Agrikultura, no Meiu Ambiente inklui Departemento Orden Públiku iha Sekrretáriu Rejionál ba Asuntu Administrasaun no Estatál, realiza sensibilizasaun kona-bá espasu verde no  área alargada sira.

Atividade sensibilizasaun ne’e realiza ba komunidade sira iha sub-rejiaun Pante Makasar, pertense ba suku tolu, Taiboco Lifau no suku Costa durante loron rua hahú kuarta to’o kinta iha semana kotuk, atu labele halo uma no tesi-ai iha propriedade Estadu inklui labele husik animál la’o livre iha área urbana.

“Fó hatene ba komunidade sira iha suku tolu ne’ebé maka hela besik lagoa sira, hanesan lagoa Oébau, Oé-Upu Padimau, Masin Palaban, no Maesmone, aldeia Sanane, suku Costa nian, inklui suku Lifau no Maquelap Taiboko nian atu labele aterru área lagoa no tesi ai-parapa sira-ne’ebé moris iha lagoa ninin,” Diretór Terra Propriedade RAEOA, Celestino Casenube, hatete iha Oé-Cusse, segunda ne’e.

Nia informa, iha 2021 Timor-Leste akontese tropikál siklone seroja, afeta komunidade barak mak lakon kintál, natar no hela fatin, entaun tinan ne’e autoridade halo sensibilizasaun atu evita labele hela besik fatin ne’ebé konsidera hamosu risku ba dezastre naturál.

Koordenadora Unidade Ordenamento Território no Kadastru, ne’ebé tutela iha Gabinete Prezidente Autoridade, Sónia Daos, informa,  bazea dadus 2013 lagoa Oébau to’o Oé-Upu nia área luan hamutuk 926.079 m2 , maibé iha tinan 2021 bainhra overlay ba mapa satellite 2013 nian, nia luan menus ona ba 857.217 m2.

“Ida-ne’e hatudu katak área lagoa Oébau to Oé-Upu menus ona 7 ektare, entaun nu’udar autoridade persiza fó hanoin nafatin ba komunidade sira, atu labele okupa beibeik, tantu halo uma, halo to’os no atividade seluk, tán ne’e perténsia ba rai Estadu nian,” nia katak.

Iha sensibilizasaun ne’e parte Meiu Ambiente, ne’ebé tutela iha Sekretáriu Rejionál ba Komérsiu no Indústria, introdús impaktu bainhira tesi-ai.

Nune’e sosi parte orden públiku regulamentu oinsa hakiak animál iha nia fatin, háhu hosi Sakato suku Nipani to’o Tono, suku Cunha tanba daudaun ne’e autoridade aplika ona dekretu-lei tráfiku animál, nú 12/2014, kona-bá retrisaun movimentu tráfiku animál iha área urbana, bandu ema atu labele husik animál la’o livre iha sidade laran.

Nune’e mós bazea lei númeru 3/2014 (kriasaun RAEOA) iha deliberasaun autoridade númeru 5/2016, 29 setembru sita pontu tolu maka hanesan; dahuluk, bandu totál aterru natar no bee-lihun iha lagoa, daruak, bandu totál halo konstrusaun ruma la ho autorizasaun hosi orgaun kompetente-sira iha RAEOA.

Nune’e mós Governu Sentrál liuhosi Sekretaria Estadu Protesaun Sivíl (SEPS) fó atensaun liuhosi lei protesaun sivíl númeru 12/2020, 02 dezembru, hodi kriminaliza komunidade ne’ebé harii uma iha fatin risku ba dezastre naturál, hanesan mota ninin, foho-lolon, tasi ninin no besik lagoa.

Jornalista   : Abílio Elo Nini

Editór         : Evaristo Soares Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!