OÉ-CUSSE, 18 agostu 2022 (TATOLI) – Grupu agrikultór tolu ne’ebé eziste iha suku Naimeko no Costa, sub-rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) prepara ona viveru kafé hamutuk 23,050 hodi kuda iha époka tinan ne’e.
Grupu hirak-ne’e komposta hosi grupu Haburas Nunsena eziste iha aldeia Teina’e, suku Naimeko, prepara viveru kafé 7.250.
Grupu Bimanu eziste iha aldeia Lakufoan, suku Costa, prepara ona viveru 8.800 nomoos grupu koperativa Kafé Lakufoan, prepara viveru 7000 atu kuda iha tinan ne’e, hodi hasa’e kuantidade asesu ba merkadu.
Nune’e, autoridade RAEOA liuhosi Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura, José Eta, hamutuk ho parseiru ajénsia United Nation Development Programme (UNDP), halo monitorizasaun ba grupu tolu ne’e, iha futuru bele apoia materiál no fasilita tékniku
“Grupu sira-ne’e iha fasilita apoia iha antes, entaun ita mai monitoriza sira-nia atividade, tanba iha inisiativa di’ak, entaun ita hakbseik ba sira atu rona no identifika obstákulu, nune’e ita bele fornese apoiu tantu materiál no fasilita tékniku, atu kontinua dezenvolve produtu kafé iha Oé-Cusse,” José Eta, ko’alia iha Oé-Cusse, kinta ne’e.
Nia informa, monitorizaun ne’e ba fatin tolu iha suku Costa no Naimeko, grupu rua iha aldeia Lakufoan, ida mak grupu grupu Haburas Nunsena iha Naimeko.
Grupu ne’e envolve ema na’in-14 no daudaun ne’e prepara hela viveiru kafé oan espésie kafé arábika totál 7.250, sei kuda ba área ektare 14 no kada ema-ida ektare ida.
Hafoin ida-ne’e, kontinua tan ba grupu Bimanu iha Lakufoan, suku Costa, prepara ona kafé oan hamutuk 8.800 espésie, hodi envolve membru iha grupu na’in-ualu sei kuda ba iha ektare ualu.
Vizita ikus iha grupu koperativa Kafé Lakufoan eziste ona iha 2016, hahú grupu ne’e kompostu husi uma-kain 18 no membru hamutuk 38, agora mós sira prepara ona kafé oan hamutuk 7.000.
Daudaun ne’e membru grupu rai osan totál $1.311 hosi rendimentu fa’an kafé.
Iha vizita ne’e, xefe grupu hato’o sira- nia problema ne’ebé hasoru maka bee-moos no lutu, nune’e autoridade aposta tau iha planu hosi rezolve iha tempu seluk.
“Ita agradese ba grupu sira, tanba iha inisiativa hodi dezenvolve kafé. Iha 2021 autoridade RAEOA liuhosi programa agrikultura tau prioridade ba konservasaun bee-matan sira no konsege halo ona kanalizasaun iha fatin sira-ne’e, tanba bee iha, maka importante hodi bele halo buat hotu,” nia afirma.
Tuir nia, kona-bá lutu bele uza lutu moris hanesan ai-gamal, importante grupu sira ne’e koopera ho autoridade lokál hodi ko’alia ho animál na’in-sira ne’ebé haki’ak tenke iha ninia fatin,
Iha vizita ne’e, xefe Grupu Kooperativa Lakufoan, Marcelino Neno, relata kona-bá problema ne’ebé sira hasoru maka iha tinan kotuk udan-been menus, fó impaktu ba kafé ladún fuan maibé ho difikuldade hirak ne’e la hamate sira-nia vontade no sira nafatin prodús kafé.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins
