BOBONARO, 26 outubru (TATOLI) – Bazea ba dadus peskiza ne’ebé ekipa Komisaun Nasionál Kontra Traballu Infantil (CNCTI, sigla portugés) dezde tinan 2016 identifika labarik hamutuk rihun 52 iha territóriu nasionál envolve iha atividade traballu infantil hodi sustensa nesesidade uma-laran nian.
Dadus ne’e relata hosi Prezidente CNCTI, Aniceto Leto Soro, iha salaun Sekretaria Estadu Formasaun Profesionál no Empregu (SEFOPE) munisípiu Bobonaro, sesta ne’e liuhosi semináriu hodi partilla rezultadu serbisu nasionál kontra traballu infantil no traballu forsada.
Notísia relevante: Governu-UNICEF-ILO lansa rezultadu peskiza kauza traballu infantil iha Covalima
“Ita halo peskiza kuantitivativu haree ba númeru iha 2016 ita haree katak, iha Timor laran tomak inklui munisípiu Bobonaro totál traballu infantil iha 52 mill maka labarik sira halo atividade ne’ebé konsidera traballu infantil reprezenta 12% totál labarik hotu-hotu,” Prezidente CNCTN hateten.
Prezidente CNCTI ne’e hatutan, bazea ba peskiza ne’ebé ekipa sira halo iha tinan 2022 kauza ne’ebé halo labarik sira halo atividade traballu infantil ho razaun fundamental tolu, dahuluk fatór ekonómiku, tanba dalaruma iha família ida nia laran ladún hetan benefísiu ekonómiku ne’ebé barak, tanba ina-aman mate hotu ona, no inan-aman divórsiu ona nune’e obriga labarik sira deside sira nia-aan halo serbisu infantil maske risku ba sira.
Fatór daruak maka mai hosi asisténsia ne’ebé governu fó, ezemplu hanesan programa Bolsa da Mãe, ho valor kiik liu, tanba tinan ida labarik ida hetan de’it $60.
“Sé $60 ita divide por dia maka loron ida nia hetan de’it sentavu 0,16. Ida-ne’e la sufisiente tanba agora ita-nia transporte, bee-moos hotu-hotu sentavu 0,25 ona, sei ita fó ida-ne’e nia atu halo saida, sentavu 0,16 ne’e la halo buat ida, ida ne’e mak kontribui ba labarik sira atu buka tán osan, atu kompleta tán Bolsa da Mãe, entaun mínimu ne’e loron ida nia tenke gasta $2 selu transporte ba nia eskola,” Prezidente CNCTI ne’e fó hanoin ba Governu.
Datoluk mak fatór jerasaun, tanba dezde moris mai balu ina-aman hateten labarik sira tenke serbisu maka’as atu nune’e bainhira idade adultu ona bele sai ema-ne’ebé moris mesak no hatene buka-osan hodi sustenta moris.
“Ha’u hateten ona kuandu kontinua maka labarik sira-nia kapasidade no dezenvolvimentu mentalidade, saúde ladi’ak, ninia koñesimentu edukasaun ne’e sei fraku tebes, tanba nia labele kontribui ba nasaun nia dezenvolvimentu. Nasaun bele iha dezenvolvimentu bainhira rekursu umanu ne’e hahú kedas hosi ki’ik, atu aban bainrua ita bele halo mesak, ita-nia karreta, motorizada, aviaun no ró la presiza to’o iha Portugál tanba ita iha ona rekursu,” nia heteten.
Bazea ba rezolusaun númeru 1/2014 ne’ebé governu atribui ba CNCTI mak tenke halo monitorizasaun, halo sensibilizasaun, prepara planu nasionál kontra Traballu Infantil ne’ebé mak obriga ema hotu, liuliu liña ministeriál no autoridade sira atu implementa planu ne’e.
Nune’e mós bele kria enkuandramentu legál sira-ne’ebé seidauk iha atubele asegura liu labarik sira obrigatóriu atu partisipa iha eskola hodi minimiza trabalhu infantil ne’ebé dadaun ne’e kontinua akontese iha Timor-Leste.
Daudaun ne’e CNCTI organiza sermináriu kona-bá planu atu kombate traballu inafantil, ne’ebé kontinua eziste iha Timor-Leste ba autoridade munisípiu, diresaun liña ministeriál sira, reprezentante partidu polítiku, setór privadu no sidadaun Xinés sira-ne’ebé mai halo negósiu iha munisípiu ne’e.
“Asaun saida sira tenke foti atu nune’e ajuda governu no Komisaun Nasionál Kontra Traballu Infantil atu elimina traballu infantil ne’e iha 2030 ba nivél nasionál mos iha munisípiu,” nia hateten.
Planu nasionál kontra traballu infantil ne’e CNCTI submete ona ba Ministériu Koordenadór ba Asuntu Eskonómiku (MAKE) atu aprezenta ba Konsellu Ministru.
Notisia Relevante:Labarik 43.000 la asesu edukasaun-hala’o servisu infantil
Jornalista : Sérgio da Cruz
Editór : Evaristo Soares Martins





