DILI, 15 Maiu 2024 (TATOLI) – Haki’ak-na’in iha Manufahi no Liquiçá dezde Abríl enfrenta problema peste suína afrikana ka african swine fever (ASF) tanba hamate ona sira-nia fahi besik 60.
Diretór Servisu Agrikultura Manufahi, Eltino dos Santos Araújo, informa katak fahi ne’ebé haki’ak iha postu Fatuberliu, Alas no Same, kuaze 40 maka mate ona. “Fahi sira ne’e mate tanba ataka husi vírus ASF. Tanba ne’e, servisu agrikultura Manufahi husu ona ba komunidade sira atu sulan ida-idak nia fahi, nune’e bele hetan kontrolu di’ak liu”, Eltino Araújo dehan ba Tatoli iha Comoro, ohin.
Nia dehan ekipa téknika husi diresaun veterinária mak halo ona intervensaun, maibé seidauk másima. “Sira vasina ona [fahi] maibé seidauk perkorre hotu postu tolu ne’e. Entaun, fahi sira ne’ebé antes ne’e hetan ona moras maka daudaun ne’e kuaze iha 40 mak mate ona. Kauza husi fahi mate ne’e rejista ona iha munisípiu Manufahi iha Diresaun Servisu Agrikultura ninia responsabilidade”, nia salienta.
Diretór ne’e haktuir kauza ne’ebé afeta ba fahi sira mate iha postu tolu ne’e mai husi falta konxiénsia komunidade nian oinsá atu haki’ak animál sira ne’e. “Loloos fahi sira ne’ebé haki’ak ne’e tenke sulan iha luhan ka kesi, nune’e bele halo kontrolu hodi labele han hahán arbiru iha li’ur. Sira husik de’it fahi la’o arbiru iha komunidade nia leet, ikus mai afeta vírus ASF no barak mak mate”, afirma.
Iha sorin seluk, Diretór Servisu Agrikultura Liquiçá, José Pereira de Jesus, mós adianta katak iha Maubara fahi hamutuk 20 maka mate ona, tanba kauza husi vírus ASF no nia parte orienta ona komunidade atu sulan fahi hodi labele aumenta tan númeru mate ne’ebé boot.
Nia apela mós ba populasaun sira atu labele fó han fahi ho hahán restu sira ne’ebé mai husi lia-mate no moris, tanba husi hahán sira ne’e maka bele fó impaktu ladi’ak ba fahi nia saúde no ikus mai bele fó mate ba animál sira ne’e. Dadus fahi mate iha munisípiu rua ne’e sei provizóriu hela tanba númeru ne’e sei aumenta tan.
Diretora Nasionál Veterinária, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Joanita Jong, haktuir katak ai-moruk daudaun ne’e sufisiente hela atu halo intervensaun ba peste suína. “Maibé, seidauk hetan apoiu fundu sufisiente, inklui ekipa téknika sira mós seidauk simu sira-nia saláriu, entaun servisu vasinasaun ba fahi iha munisípiu sira mós sei paradu hela”, nia adianta.
Nia salienta katak kuandu pagamentu la’o di’ak ekipa sira enxe rasik mina ba transporte hodi bá hala’o serbisu iha baze. “Agora, sira mós la simu osan, sira atu uza saida hodi enxe mina bá halo serbisu sira ne’e. Maibé, ekipa halo nafatin nia serbisu hodi aviza ba komunidade sira atu sulan idaidak ninia animál, liuliu fahi tanba vírus ASF ne’e ninia reasaun maka’as tebes”, realsa.
Rekorde katak peste suína afrikana ne’e hamate ona, iha 2019 no 2021, fahi hamutuk rihun 100 iha territóriu tomak.
ASF mak moras ida ne’ebé afeta fahi doméstiku no fahi fuik sira iha kualkér idade. Iha impaktu maka’as ba sosiál, ekonómiku no ambientál, tanba mortalidade fahi ne’e blokeiu ba atividade komérsiu. Vírus ne’e la reprezenta kualkér perigu ba ema nia saúde.
ASF mosu iha Áfrika iha tinan 100-resin liubá no to’o agora espesialista hotu iha mundu buka hela nia vasinasaun, mas seidauk hetan.
Notísia relevante: Tinan 2019-2021, Peste Suína Afrikana hamate fahi 100.000
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora





