Timor-Leste hetan fundu millaun $1 ba implementasaun projetu SOMACORE

DILI, 08 Jullu 2024 (TATOLI) – Governu Timor-Leste no Indonézia lansa ona projetu SOMACORE-Solutions for Marine and Coastal Resilience ne’ebé sei implementa iha munisípiu Liquiçá, Bobonaro no Manatuto. Projetu ne’e ho montante millaun $1 ne’ebé mai husi The Deutsche Gesellschaft für International Zusammenarbeit (GIZ,) hodi konserva no prezerva rekursu tasi, liuliu ahu-ruin sira.
Diretór Nasionál Konservasaun Internasionál Timor-Leste (CITL), Manuel Mendes, informa projetu ne’e atu hametin kooperasaun iha nivel rejionál mai to’o nasionál oinsá mak Timor-Leste bele jere ho didi’ak nia tasi no bele fó reziliénsia ba komunidade sira iha área kosteira nian.
“Projetu ida ne’e ita sei kolabora ho Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Ministériu Turizmu no Ambiente, Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, nune’e bainhira implementa projetu ne’e iha munisípiu tolu bele susesu iha futuru”, Manuel Mendes hato’o iha lansamentu projetu SOMACORE ne’ebé realiza iha Suai Room, Timor Plaza, ohin.
Diretór Manuel haktuir katak CI-TL inklui sosiedade sivíl, Governu Timor-Leste no Indonézia rasik iha kompromoisu atu implementa projetu ne’e, tanba daudaun iha mundu, inklui iha Timor-Leste frázil liu atu hasoru kauza husi mudansa klimátika.
“Tasi-been komesa sa’e daudaun, bailoro naruk mós komesa akontese daudaun. Tanba ne’e, ho projetu SOMACORE ne’e atu loke oportunidade ba parseiru sira husi li’ur bele mai investe iha nasaun hodi hamutuk hasoru kauza ne’e. Ita la fó buat barak ba problema mudansa klimátika ne’ebé akontese iha mundu, maibé ita hetan afeta boot liu husi problema mudansa klimátika ne’e rasik”, nia realsa.
Tanba ne’e, Governu Alemaña liuhusi GIZ fó fundus ida ne’ebé boot atu ajuda nasaun ki’ik iha rejiaun sira mak hanesan Timor-Leste, Indonézia, Filipina, Malázia, Papua Nova Guiné, no Illa Salomaun. Alemaña hakarak tulun nasaun sira iha rejiaun Coral Triangle Initiative (CTI) atu konserva di’ak liu biodiversidade tasi no oinsá maka komunidade ne’ebé hele iha zona kosteira ka tasi-ninin sira bele reziliente liu ba problema mudansa klimátika.
Reprezentante Fundasaun Konservasaun Indonézia, Yunita Rahmadilan, esplika katak projetu SOMACORE ne’e rasik iha ona kompromisu entre nasaun rua ne’ebé sei implementa iha tinan ida ne’e. Husi parte Indonézia nian sei implementa iha Wetar, Maluku Barat Daya, ne’ebé ho ninia area kosteira ho luan ektare kuaze rihun 380, depois iha mós parte Belu, Nusa Tenggara Timur, ho área tasi-ninin nia luan kuaze ektare rihun 17.
Husi Timor-Leste sei implementa iha parte Bobonaro,Beacou, ho nia luan área kosteira hamutuk ektare 100 no iha Manatuto, Ma-abat-Aiteas, ho luan área kosteira kuaze ektare 2.300.
Tuir Yunita, molok atu implementa projetu refere sira sei iha mós formasaun adekuada ba ekipa sira, liuliu komunidade sira ne’ebé hela iha área referida, nune’e sira bele iha koñesimentu hodi implementa projetu ne’e rasik, liuliu bele hatene no bele halo identifikasaun ba espésie sira ne’ebé moris iha tasi-laran.
Notísia relevante: Timor-Leste no CTI diskute kona-ba konservasaun ahu-ruin iha tasi Timór
“Bainhira komunidade kontinua halo konservasaun no prezervasaun ba balada sira ne’ebé moris iha zona kosteira sira, liuliu iha munisípiu sira ne’ebé tama ona projetu ne’e nia komunidade maka tenke sai autór atu kuidadu rikusoin sira ne’ebé moris. Tanba ne’e maka presiza iha formasaun adekuada molok ezekuta projetu ne’e”, Yunita Rahmadilan dehan.
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora

