iklan

EDUKASAUN, DILI

Lider juvenil sira husu governu investe maka’as iha setór edukasaun

Lider juvenil sira husu governu investe maka’as iha setór edukasaun

Estudante universitariu sira iha konferénsia nasionál ho tema “Reflexãun Nasional tinan 50 aniversáriu proklamasaun independênsia Timor-Leste”, ne’ebé organiza hosi UNTL iha auditóriu Fakuldade Siénsia Sosiál, Kaikoli. Dili, 28 Marsu 2025. Foto Tatoli/Antonio Daciparu

DILI, 13 Juñu 2025 (TATOLI)-Lider juvenil sira liuhusi konferénsia nasionál ne’ebé realiza husi Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), ohin iha salaun Komisaun Nasionál ba Eleisaun (CNE, sigla portugés) husu ba governu atu investe maka’as iha setór edukasaun.

Oradór sira iha konferénsia ho tema “Reflesaun no Kontestualizasaun no Papel Figura Xavi no Akadémika sira-nian iha Prosesu Konstrusaun Estadu no Libertasaun Povu” mak hanesan José Manuel Fernandes Nakfilak, Angelina Sarmento, Joaquim Russo Fonseca no José Neves Samalarua.

“Setór hotu-hotu fragmentadu, akadémiku, ekonomia, edukasaun, polítiku. Entaun, setór hotu-hotu bele hamosu planu polítiku nasionál ba edukasaun, nune’e bele investe maka’as ba siénsia, teknolojia, enjeñaria, arte no matemátika”, Nakfilak akresenta.

Tuir nia joventude mak vetór ekonómiku, estratéjiku no vitál ba progresu Estadu nian, no atu halo dezenvolvimentu ba povu.

“Singapura nia laiha rai ba halo toos, maibé sira soberania ba ekonomia, Timor-Leste iha mina, rai, maibé independensia iha interdependensia”, nia halo komparasaun.

Tanba ne’e, nia husu atu ema hothotu hateke ba oin hodi la presiza preokupa ba mina sei maran iha 2030. Maibé, toma atensaun ba setór edukasaun hanesan pontu prinsipál ba dezenvolvimentu Estadu no povu.

“Atu to’o iha dezenvolvimentu mak akadémiku intelektuál tenke kontrui másimu ba edukasaun, nune’e futuru joven sira-ne’e sai líder ne’ebé mak kompetente no hateke ba loos, hodi fó avansu liu ba ita-nia dezenvolvimentu”, katak eis Sekretariu Estadu asuntu Juventude no Desportu.

Lema importante ne’ebé nia husu atu tau iha moris tomak bainhira Timor-Leste sei hamriik hanesan Estadu no Nasaun mak unidade, asaun no progresu. Tanba, lema ne’e mak fó ba ita dalan oinsá dezenvolve Nasaun iha futuru.

Reprezentante Dewan Solidaritas Mahasiswa Timor-Timur (DSMTT), Angelina Sarmento, hatete investe iha edukasaun mak hametin dependensia ba interdenpéndensia.

“Estadu tenke promove investimentu nasionál no kria estratéjiku nasionál para atrai investimentu estratéjiku estranjeiru, haree mós ba interese nasionál bazeia ba lei bainhira ita ko’alia kona-ba investimentu sira, ligadu ho interese nasionál”, katak nia.

Tuir nia, Nasaun presiza ko’alia ba malu, presiza iha intendementu. “Ita iha sosiedade ne’ebé fragmentadu, ita laiha mekanismu ida atu define ita-nia investimentu ne’e saida”.

Nia dehan Governu tenke investe maka’as iha setór importante sira hodi halo dezenvolvimentu ba nasaun.

“Dalabarak iha tendénsia atu subar verdade, atu asegura de’it establidade Governativa, ikus mai tenke tau sentidu ida katak ukun atu serbí ho loos no moos nu’udar auto krítiku ida mós, partisipasaun sidadaun iha elelisaun ne’e nu’udar obrigasaun de’it, maibé sidadaun nia kontribuisaun pasiva durante governasaun tinan lima laiha asaun konkreta ida atu ezije”, afirma atuál deputada husi bankada Partidu Libertasaun Populár ne’e.

Nia afirma tan krítika atu fó sujestaun oinsa mak hadi’a problema sosial sira hanesan saúde, ema mate barak, troka pesoál saúde sira ne’bé iha esperiensia barak, ai-moruk laiha, rezolve buat hotu-hotu ho ajudikasaun direita, edukasaun mak hapara profesór kontratadu sira ne’ebé iha ona esperiensia.

Reprezentante Rezisténsia Nasionál Estudante Timor-Leste nian (RENETIL), Joaquim Russuo Fonseca, dehan joven rezisténsia nian ba independénsia ne’e sai lisaun no inspirasaun ba estudante atu kontinua ba dezenvolvimentu.

“Estudante ne’ebé iha universidade kontinua kontribui ba prosesu ne’ebé ohin loron ita bolu luta libertasaun povu nian. Tanba estudante sira mak sai ajente transformadora ba dezenvolvimentu Timor-Leste nian”, atuál Sekretáriu Jerál RENETIL ne’e dehan.

Ativista RENETIL, José Neves Samalarua, hatutan istória ne’e presiza iha diskusaun entre universitáriu sira, nune’e labele haluha istória luta libertasaun Timor-Leste nian.

“Proklamasaun independénsia tinan 50, UNTL tenke konvoka diskusaun hodi envolve universidade hotu-hotu, sosiedade sivíl, nune’e tinan ne’e remata ita bele aprezenta ba Governante sira. Ita labele haluha istória ne’e, haluha tiha reklama 15a19, 20a24, ita redús valór ba osan de’it, maibé ba eroi um minute silénsiu”, nia akresenta.

Samalarua dezafia estudante sira iha universidade atu halo krítiku hasoru Estadu no Governu kuandu buat ruma la-loos.

“Ita sei moris halo barullu estudu no universidade nonok, ne’e labele. Tanba ne’e, ba Reitór no estudante atu labale tauk krítika maibé ko’alia no krítika tenke ho edukadu. Ko’alia buat ne’ebé realidade, sobu kuandu la di’ak maibé tenke iha étiku no responsabilidade”, afirma Samalarua.

Notísia relevante: Alkatiri husu UNTL kria sentru ida ba siénsia hodi dezenvolve ema krítiku

Reitór UNTL, João Soares Martins, hatete tinan ne’e TL sei komemora proklamasaun independénsia ba dala-50, tanba ne’e mak UNTL konvida líder juvenil hosi organizasaun rezisténsia ne’ebé ativu iha funu laran hodi partilla sira-nia vizaun ba Estadu ne’e.

“Uluk ita luta ba libertasaun no agora ita luta ba dezenvolvimentu, entaun forma ne’ebé di’ak mak kontribui ba libertasaun povu nian no ba dezenvolvimentu nasaun no povu ida-ne’e”, nia konklui.

Notísia relevante: PM husu UNTL prepara estudante hodi kontribui no kontinua mehi dezenvolve Estadu

Jornalista       : Osória Marques

Editora           : Rita Almeida

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!