DILI, 13 Juñu 2025 (TATOLI) – Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) liuhusi Departamentu Investigasaun Kriminal (DIK) bolu Padre Joaquim Sarmento, hodi halo identifkasaun kona-ba pinta Bandeira RDTL ho símbolu Kongregasaun Jezuita nian tanba konsideradu krime.
Ho hahalok Amo Joaquim nia ne’e virál iha rede sosiál facebook tanba iha sidadaun balun mak halo postajen.
Tanba ne’e Departamentu Investigasaun Kriminal sesta ne’e bolu Padre Joaquim Sarmento hodi halo identifikasaun motivu tanbasá mak tau fali símbolu Jezuita nian iha Bandeira RDTL nune’e prosesu identifiksaun ne’e hahú tuku 09:00-12:00.
Portavós PNTL, Superintendente Polísia Joao Belo dos Reis, esplika, Polísia bolu Padre Joaquim Sarmento hodi mai halo identifikasaun tanba relasiona ho informasaun ne’ebé virál iha rede sosiál katak Padre Joaquim Sarmento dezeña logo Jezuita tau ba Bandeira RDTL, tanba ne’e parte PNTL bolu sidadaun referida presta deklarasaun.
“Ita ohin bolu ona Padre Joaquim Sarmento mai presta deklarasaun kona-ba logo ne’ebé nia rasik tau iha Bandeira RDTL ne’e, atu fó razaun no motivu saida mak nia halo ida-ne’e, tanba iha deklarasaun sira-ne’e prienxe elementu krime balun, entaun parte PNTL husi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál rejista ona, ohin ita aprezenta ba Ministeriu Públiku atu kontinua halo prosesu tuir lei ne’ebé vigora iha Timor-Leste,” Joao Belo hateten ba jornalista sira iha Kuartél Jerál PNTL, Kaikoli.
Belo esplika, símbolu bandeira RDTL iha kór haat ne’ebé ho nia postura regula no hakerek ona iha Konstitusaun RDTL, tanba ne’e atu halo mudansa ba kór bandeira ne’e presiza halo mudansa iha Konstituisaun RDTL.
“La’ós sidadaun sira dezeñu fali símbolu oinoin hodi taka ba bandeira ne’e krime. Tanba ne’e mak ohin ita bolu sidadaun ne’e mai atu klarifika, tanba saida mak buat ne’e akontese, tanba postura kór ne’ebé iha ne’ebá reprezenta ona emblema bandiera RDTL. Entaun sidadaun ida labele inventa buat-ne’ebé fora husi Konstituisaun RDTL hakerek ona. Ita la tolera sidadaun, sé de’it mak halo asaun ne’ebé viola símbolu nasionál,” nia konklui.
Iha fatin hanesan, Padre Joaquim Sarmento, rekoñese aktu ne’ebé nia halo tanba ho inisiativa rasik mak dezeñu logu Jezuita iha Bandeira RDTL.
Nia rekoñese hahalok ne’e hetan krítika barak iha mídia sosiál, tanba ne’e autoridade seguransa bolu mai presta deklarasaun iha Polísia Nasionál Timor-Leste hodi halo klarifikasaun.
“Ha’u rekoñese halo tiha ona sala ida no ha’u husu deskupa ba povu Timor-Leste, erói no mártir no ba ema sé de’it mak sente ofendidu ho hahalok ne’ebé ha’u halo, ne’e hau sala. Sala ne’e ha’u mak halo duni,” Padre ne’e konfesa.
Padre Joaquim Sarmento husu deskulpa ba povu Timor-Leste ba sala ne’ebé nia halo.
“Ha’u husu deskupa no ha’u laiha intensaun dezonra no falta respeita ba bandeira RDTL, maibé ida ne’e sala ida-ne’ebé ha’u halo ona. Ha’u rekuñese husu deskulpa ba povu Timor-Leste,” nia konklui.
Hakarak fó hanoin katak, Bandeira Nasionál nia forma retangulár ho triángulu izóseles rua ne’ebé nia baze sobreposta ka hatuur ba malu, iha triángulu ida kór metan ho altura ka aas hanesan un tersu kumprimentu ne’ebé hatuur ba ida seluk ho kór kinur, no ida-ne’e nia aas mak hanesan metade bandeira nia kumprimentu ka naruk. Iha loloos triángulu ho kór metan nia klaran hatuur fitun mutin ida ho rohan naruk lima, ne’ebé simboliza naroman atu hatudu dalan. Fitun mutin nia rohan ida nakfila ba leten no hali’is ba sorin karuk, ba bandeira nia rohan leten liu. Bandeira nia parte sira seluk kór mean tomak.
- Kinur – kolonializmu nia ain-fatin
- Metan – nakukun no beik laran ne’ebé tenke halakon
- Mean – luta ba libertasaun nasionál
- Mutin – dame.
Jornalista: Natalino Costa
Editór: Evaristo Soares Martins
