Top

MAPPF no AI-Com halo peskiza kona-ba adubu orgániku hodi dezenvolve agrikultura Timor-Leste

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 05 Agostu 2025 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) parseria Governu Australia, liuhusi Programa Inovasaun Agrikultura ba Komunidade (AI-Com, sigla inglés), realiza semináriu kona-ba adubu orgániku prodús husi hare kulit, ho objetivu mak dezenvolve setór agríkola iha Timor-Leste.

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Marcos da Cruz, hateten AI-Com mak programa peskiza kolaborativa ida neʼebé finansia husi Australian Center for International Agricultural Research (ACIAR), no implementa husi Universidade Western Australia (UWA) ho parseria ho Diresaun Nasionál Peskiza no Estatístika (DNPE) no Diresaun-Jerál Floresta iha MAPPF.

Durante workshop, aprezenta rezultadu peskiza programa AI-Com nian ba faze daruak, ne’ebé dezenvolve ona dezde 2023, liuliu foka ba peskiza ho uza hare kulit hodi halo sai adubu ka hare latun (biochar) no ai-kameli.

Objetivu husi programa ne’e mak kria solusaun ba obstákulu ezistente sira iha sistema agríkola Timor-Leste nian neʼebé limita produtividade no reziliénsia, promove seguransa alimentár no fortalese sistema agrikultura no komunidade iha área rurál.

“Hakarak haree filafali rezultadu peskiza sira ne’ebé AI-Com halo iha faze daruak nian, liuliu kona-ba sunu hare kulit sai fali hare latun hanesan adubu orgániku, ne’ebé bele dezenvolve agrikultura”, Marcos da Cruz hateten iha salaun Timor Lodge iha Komoro, ohin.

Peskiza ida-ne’e la’ós envolve de’it AI-Com no ministériu, maibé mós agrikultór sira atu kompreende kona-ba dezenvolve adubu orgániku husi hare kulit.

“Ita dezenvolve setór agrikultura ho adubu organiku ho kualidade di’ak bele kompete ho produtu sira husi nasaun seluk, liuliu tanba ita atu adere ba ASEAN, sei iha esportasaun ai-han barak no atu kompete ne’e tenke iha kualidade ne’ebé di’ak”, ministru esplika.

Aleinde ne’e, semináriu ne’e atu diskute importánsia atu dezenvolve peskiza ne’ebé bele aumenta produsaun agríkola ho téknika sustentavel no inovadór.

Robert William, Koordenadór AI-Com, hateten atividade ne’ebé sira halo ne’e inklui peskiza kona-ba produsaun ai-kameli, nomós konsensializa agrikultór sira kona-ba nesesáriu atu garante kualidade produtu agríkola no benefísiu husi kuda ai-kameli, nune’e bele moris di’ak atu iha futuru bele hetan retornu husi ai ne’e rasik.

“Daudaun AI-Com halo hela peskiza ida kona-ba adubu foun ida ne’ebe fó naran hare latun, ne’ebe uza hare kulit sunu halo mutuk no transforma fali ba adubu orgániku hodi bele fó nutrisaun di’ak ba produtu ne’ebé agrikultór sira kuda”, salienta.

Nia dehan adubu referidu di’ak tanba maihusi hare kulit ne’ebé ema hanoin laiha funsaun, maibé bele transforma sai fali adubu orgániku, ne’ebé fó fali benefísiu ba ortikultura.

Bainhira AI-COM seidauk halo peskiza hare kulit ne’e, komunidade sira sunu estraga de’it, maibé agora halo ona peskiza hodi transforma ba iha adubu organiku.

Programa ne’e serbisu hamutuk ho MAPPF ne’ebé envolve membru na’in-20. Peskizadór sira tau propriedade liubá iha produtu ne’ebe fó benefísiu ne’ebe aas ba rai-laran hodi halo esportasaun.

Notísia relevante: AI-Com, MAP no UNTL Halo Peskiza Inovasaun Agrikultura Ba Komunidade

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!