DILI, 13 Agostu 2025 (TATOLI) – Provedória Direitu Umanu no Justisa (PDHJ, sigla portugés) nia hanoin kona-ba revizaun ba Lei Komunikasaun Sosiál (KOMSOS) ne’ebé daudaun halo hela labele fó ameasa ba liberdade imprensa no demokrásia iha país.
Provedór Direitu Umanu no Justisa, Virgílio Guterres, dehan instituisaun ne’e seidauk simu ezbosu ruma ba inisiativa ne’ebé Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) halo hela konsulta ba lei ne’e.
Maibé provedór salienta bazeia ba diskusaun públiku entre jornalista sira hodi hetan pontu balun, liuliu iha ezbosu lei ne’e atu hamosu artigu ida ko’alia kona-ba responsabilidade penál.
Tuir nia, ida-ne’e mak bainhira aprova no promulga, la’ós de’it liberdade imprensa maibé demokrásia mós sei hetan ameasa.
Tanba, iha artigu ne’e nia laran penaliza ema nia hanoin sira, ne’ebé jornalista sira rekolla iha notísia, tanba iha redasaun ne’e ko’alia kona-ba testu ho imajen, nune’e sei halo ta’uk jornalista sira atu halo notísia krítika.
“Agora, obra jornalista ne’e tipu balun mak testu, imajen. Ida-ne’e la’ós jornalista nia opiniaun no hanoin, fonte nia opiniaun ne’ebé jornalista ne’e entervista. Jornalista ne’e hanesan mensajeiru, ne’ebé responsabilidade penál labele ba fali jornalista”, nia hateten.
Provedór ne’e konsidera katak artigu ne’e bainhira introdús sei fó ameasa ba demokrásia. “Tanba esénsia husi demokrásia ne’e diversidade opiniaun sira, ne’ebé sidadaun sira fó sai husi entervista oioin, no jornalista sai hanesan kanál ida atu distribui”, dehan.
Tuir nia, obra jornalistíka ne’e sasukat atu haree di’ak ne’e iha kódigu deontólojiku ne’ebé ko’alia kona-ba cover both side, variedade konfirmasaun, check and recheck.
“Ne’ebé uza ida-ne’e, la’ós tenke lori bá penál, kuandu bá penál ona, ne’e buat ida uluk husik kedas inísiu ita kontra kriminaliza defamasaun”, salienta.
Nia dehan labele haluha katak iha Kódigu Penál iha denúnsia kalunioza katak kualkér ema ko’alia kona-ba diskursu ódiu, dezinformasaun, buat sira ne’e la’ós notísia ka liberdade imprensa ne’e krime, iha lei seluk atu atua.
Nia konsidera iha alterasaun lei ne’e mak iha artigu ida hamosu kona-ba responsabilidade kriminál ne’e perigu tebes, nune’e jornalista sira tenke halo advokasia maka’as.
Bainhira inisiativa ne’e tama iha Parlamentu Nasionál maka PDHJ sei hato’o opiniaun no paresér, liuliu ba artigu ne’ebé temi bainhira avansa ba iha diskusaun. Tanba liberdade imprensa ne’e ko’alia kona-ba direitu umanu sidadaun sira-nian atu hetan informasaun.
Eis-Prezidente Konsellu Imprensa ne’e hateten loloos alterasaun ne’e buka atu hadi’a, la’ós atu halo sai la di’ak fali. “Ha’u sei hanoin buat ne’ebé uluk ami iha Konsellu Imprensa identifika no seidauk iha Lei Komunikasaun no presiza halo mak komponente ida ko’alia kona-ba plataforma dijitál ne’e”, nia sujere.
Tanba iha ne’ebá laiha rekizitu espesífiku atu halo aplikasaun, direitu resposta no retifikasaun. “Durante ne’e, iha de’it mídia konvensionál, entaun loloos ida-ne’e mak tama iha revizaun ne’e ho sira seluk tan”, realsa.
Lembra katak Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) hamutuk ho Konsellu Imprensa Timor-Leste halo ona enkontru preliminár hodi aborda prinsípiu jerál revizaun Lei Komunikasaun Sosiál.
“Ami konkorda malu katak presiza atu hakle’an liután revizaun ne’e iha nia estrutura lejislasaun nian”, Sekretáriu Estadu informa foin lalais ne’e ba jornalista sira iha salaun enkontru SEKOMS, Palásiu Governu.
Notísia relevante: SEKOMS-KI halo enkontru preliminár ba diskusaun kona-ba revizaun lei komunikasaun sosiál
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
