DILI, 20 Agostu 2025 (TATOLI)-Tenente Jenerál Lere Anan Timur, hateten mezmu FALINTIL iha prosesu luta kontra okupasaun Indonézia, menus kondisaun oioin maibé la deziste, tanba kumpre orden.
“Ita laiha kondisaun, uza mak kilat ne’ebé portugés sira so’e iha ne’e, inimígu ne’e estratejikamente boot liu ita, tanba Nasaun ida ho forsa ne’ebé profisionál ho materiál sufistikadu iha ema barak. FALINTIL menus kondisaun reziste ho palavra orden “Pátria ou Morte, Resister Vençer’’, Lere hateten ba TATOLI iha nia rezidénsia Faról, foin lala’is ne’e iha ámbitu komemorasaun loron FALINTIL ba da-50 (20 Agostu 1975-20 Agostu 2025).
Nia haktuir, FRETILIN hamosu FALINTIL iha tinan 1975 ne’ebé sai nu’udar liman kroat povu maubere nian.
07 Dezembru 1975 forsa militár Indonézia hahú invade Timor-Leste ho materiál funu tama iha Dili, nune’e povu hotu komesa rekua ba foho no FALINTIL hola papél importante kontra inimígu.
Durante okupasaun FALINTIL sai hanesan símbolu importante ida iha luta no rezisténsia povu Timor-Leste nian.
Tenente Jenerál ne’e haktuir hafoin baze apoiu rahun laiha ona esperansa ba funu ne’e, maibé FALINTIL lubun sei reziste.
“Bele dehan, ami ne’ebé sobrevive lakon ona esperansa ba moris, tanba situasaun difísil, sente izoladu, baze ikus liu mak matebian rahun fulan Novembru iha 1978, ami ida-idak la’o ninian husi parte Lospalos,Vikeke, Baukau ida-idak ba ninian’’, nia haktuir.
Nia konta, ho baze apoiu rahun, Xanana Gusmão ho saudozu Chai no kompaña ida ka rua sira toma diresaun ponte leste Lospalos ninian. Ho orientasaun komandu luta rejiaun no forsa balun mós iha hanoin atu mai iha parte sentru buka membru komité sentrál liuliu saudozu Nicolau Lobato ho kuadru sira seluk maibé la konsege.
Mezmu, difísil maibé FALINTIL kontinua firme luta ba kauza Timor-Leste, tanba komunga ona mate ka moris, ukun rasik an.
“Funu iha Timor ne’e diferente liu, tanba funu ne’ebé de’it iha apoiu esternu, Timor izoladu. FALINTIL ne’e mak povu, se povu laiha, FALINTIL mós labele moris, entaun konseitu ida ne’e mak válidu, povu mak bee, FALINTIL mak ikan, rua ne’e tenke moris hamutuk’’, hatutan tan.
Lere dehan, atu reorganiza fali rezisténsia hafoin hatene situasaun rai-laran, Xanana konvoka konferénsia nasionál ne’ebé mai husi parte fronteira, sentru no ponte leste.
“Reuniaun ne’e mak toma desizaun estratéjiku, ajenda reuniaun primeiru mak iha nesesidade reorganiza fali ita-nia rezisténsia, segundu rekoñese erru sira komete durante baze apoiu 1975 mai 1988-1980, sala apriende, datoluk kriasaun partidu marxista no leninista FRETILIN’’, salienta.
Nia dehan, prosesu naruk ho kestaun estratéjiku iha mudansa tuir konjuntura polítika nasionál, rejionál ho internasionál, entaun Komandante Ein-Xefe FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, hamosu polítika unidade nasionál, timoroan hotu-hotu hamutuk la haree ba kór, relijiaun, étnia hodi partisipa iha funu luta ba ukun rasik-an ne’e. Nune’e ho estratéjia no tátika hotu-hotu to’o hakat ba iha konsulta populár hodi hili auto-derminasaun ne’ebé povu maioria hili indepedénsia.
Estadu presiza tau matan
Lere Anan Timur, dehan tinan 50 ezisténsia FALINTIL iha tempu ukun-an maibé veteranu balun tanba konsekuénsia funu agora kondisaun saúde ladi’ak, aliende faluk no oan ki’ak sira Estadu no Governu seidauk tau matan ho didiak.
“Ha’u hanoin sira ne’e patrimóniu Estadu nian, Estadu asume responsabilidade tau atensaun’’, hato’o nia.
Nia husu iha komemorasaun ba tinan ne’e parte hotu atu halo reflesaun ba eroizmu, brani ka determinasaun ne’ebé FALINTIL hatudu atu tau matan.
“Tanba, ohin iha injustisa barak, por ezemplu veteranu, dalaruma ita impoin kriteiru ne’ebé la hanesan ho realidade, kompara ho sira ne’ebé nunka envolve iha funu, moris iha situasaun di’ak nafatin’’, nia preokupa.
Notísia relevante: Lere husu joven sira estuda hodi hatutan mehi FALINTIL
Jornalista : Nelson de Sousa
Editora : Rita Almeida
