DILI, 02 Outubru 2025 (TATOLI)—Vise-Primeiru-Ministru Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitaria, Mariano Assanami Sabino, kinta ne’e, hala’o vizita korte ba Institutu Nasionál Farmasia no Produtu Médiku (INFPM) hodi haree kondisaun no distribuisaun ai-moruk sira iha fatin armajen.
“Ohin, mai halo vizita ida mai ne’e de’it atu haree kona-ba distribuisaun ai-moruk sira ita-nia estoke ai-moruk ne’ebé iha ne’e, ita estoke out ne’e iha 15%. Tanba, ai-moruk sira-ne’ebé ohin ne’e kuaze kompra 2025 nian,” Mariano Assanami ba jornalista sira iha INFPM, Kampung Alor, ohin.
Mariano haktuir, ai-moruk sira-ne’e dalaruma liu prazu tiha maibé hanesan Governu tenke haree nia estoke out, entaun agora daudaun foin 15% ai-moruk estoke out, se to’o 20% mak estoke out ida-ne’e problema ona.
“Ita check mós ba durasaun ai-moruk sira ne’ebé ita haree ona katak kuaze sira iha 2025 nia sei hotu iha 2027 no balun iha 2028. Depois ita mós check kona-ba durante ne’e ita iha problema barak ne’ebé mak ita hasoru ai-moruk ne’ebé ita deskonfia dalaruma dehan ai-moruk ne’e Estadu ka Governu nia lakon ba fali iha klínika privadu ka apotik privadu sira, ne’e mak sira iha ona barkot ne’ebé iha funsaun rua. Ida fó sinál iha ne’ebá katak ai-moruk ne’e Estadu nian no ida fali iha barkot ne’e sira iha ne’e check tuir katak ai-moruk ne’e la’o ba iha ne’ebé, tula ba ospitál nasionál ka ba munisípiu ka ba iha ne’ebé, ne’e sistema ne’ebé mak lideransa agora estabelese ona,” nia dehan.
Tanba ne’e, tenke apresia ba sira tanba sira bele konsege halo ona servisu ida ke di’ak, nune’e tenke kontinua ida-ne’e tanba dalaruma ai-moruk la lakon mós halo ema deskonfia malu, entaun ida-ne’e bele hatene husi sistema ne’e bele kontrola.
Nia rekonese, durante ne’e iha problema distribuisaun no hein katak sei enkontru orienta ba Ministériu atu hein katak klínika sira ospitál iha munisípal no rejionál sira, nomós iha kuantidade ne’ebé hanesan.
“Apresia nafatin ba servisu sira-ne’ebé sira halo ona maibé dudu nafatin atu sira mantein, hadi’a beibeik atu servisu ne’e bele sai di’ak liután.Ba futuru ha’u orienta ona para tenke dijitaliza, mapeamentu ba klínika hospital sira-ne’e hotu, atu ita bele chek katak ai-moruk saida mak iha fatin ne’ebá no moras saida mak iha área ne’ebá maka’as atu ita bele koloka ai-moruk ba. Tanba, ita hakarak povu tenke asesu ba ai-moruk, povu tenke asesu ba konsulta ne’ebé adekuadu, distribuisaun ai-moruk tenke la’o loos, ai-moruk ne’ebé sosa tenke to’o duni ba fatin sira-ne’ebé presiza ai-moruk ne’e,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Vise-Ministru Saúde ba Operasionalizasaun Ospitál, Flávio Brandão Mendes de Araújo, hateten iha vizita kortejia ne’e hodi haree direta estoke out sira kona-ba dijitalizasaun, sira-ne’ebé mak INFPM iha.
Ninia progresu balun iha ne’e tanba agora iha sistema dijitalizasaun ida barkode sistema ne’e bele detekta ai-moruk ne’ebé tama husi setór privadu nian ho marka ida-ne’e ai-moruk Governu nian atu bele minimiza deskonfia malu sira iha tempu naruk.
“Iha Vizita Vise PM nian husi mós kona-ba oinsá mak estoke ai-moruk sira-ne’ebé iha, maibé ita hetan responde husi INFPM katak estoke out ne’e 15%. Einjeral, teknikamente katak ne’e sei aseita, ita fiar katak iha nível hotu-hotu ne’e estoke out ne’e tenke menus husi 20% maizumenus husi 15% mai to’o 10% ne’e di’ak liután. Ne’e mak ha’u fó atensaun ba dirijente hotu-hotu iha MS liuliu ospitál, sentru saúde, postu saúde, servisu hamutuk di’ak liután ho INFPM atu halo meiu distribuisaun ida efetivu ne’e, ita labele hein iha fatin dehan ai-moruk laiha,” nia dehan.
Diretora Ezekutiva INFPM, Paulina Mendonça Maher, hateten daudaun ne’e sira uza sistema barcode tanba sistema ne’e di’ak tebes no tulun INFPM hodi hatene distribuisaun ai-moruk ba iha postu sira iha Munisípiu, nune’e mós ba marksaun sira iha ai-moruk.
“Ita uza barcode ne’e, ita hatene katak ai-moruk ida-ne’e Estadu nian, nune’e mós ita hatene bainhira ita distribui ai-moruk ba munisípiu ne’e to’o duni iha fatin determinadu. No, ida-ne’e ita garante no ba futuru sei di’ak liután,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
