DILI, 18 Marsu 2026 (TATOLI) – Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla portugés) ho nia parseiru sira halo konsulta públika kona-ba ezbosu Dekretu-Lei Protesaun Konsumidór Finanseira.
Antes halo konsulta públika Banku Sentrál serbisu hamutuk ho Governu, ne’ebé hetan apoiu husi Banku Dezenvolvimentu Aziátiku (ADB) hodi prepara ezbosu dekretu ne’e atu konsumidór servisu finanseiru sira iha protesaun legál ne’ebé klaru.
“Dekretu-lei ne’e hakarak garante katak konsumidór idaidak iha sira-nia direitu bainhira uza servisu finanseiru sira tantu iha banku ka iha instituisaun finanseira sira seluk. Ho dekretu-lei ne’e karik akontese violasaun ruma, protesaun legál prontu proteje”, Helder Lopes hateten iha Otél Timor, ohin.
Objetivu husi konsulta públika ne’e mak atu diskute no rona opiniaun husi parte hothotu hodi kompleta ba dekretu-lei ne’e molok lori bá Parlamentu Nasionál atu aprova no depois promulga hosi Prezidente Repúblika.
Helder Lopes subliña katak protesaun ba konsumidór importante, tanba kreximentu lalais husi servisu finanseiru dijitál sira. “Konsumidór sira tenke bele hetan asesu ba serbisu finanseiru sira ho seguru no hetan protesaun ba sira-nia direitu”, nia hateten.
Esbosu ba dekretu-lei ne’e nia alvu mak atu kompleta iha fulan tolu oin mai hodi submete ba Parlamentu.
Prezidente Komisaun C husi Parlamentu Nasionál, Cidelízia Faria dos Santos, dehan maski Timor-Leste iha ona Lei Númeru 8/2016 kona-ba protesaun ba konsumidór sira, maibé presiza dekretu foun ida hodi regula espesifikamente direitu konsumidór nian iha ámbitu serbisu finanseiru nian.
“Konsulta ne’e importante nune’e parte hothotu, inklui konsumidór sira bele fó input iha dezenvolvimentu husi regulamentu sira ne’ebé proteje konsumidór sira-nia direitu”, nia realsa.
Dekretu ida-ne’e sei garante katak ema sira ne’ebé poupa ka halo tranzasaun iha banku sira iha protesaun tomak ba sira-nia osan no asesu ba informasaun ne’ebé klara.
Ekonomista País Banku Dezenvolvimentu Aziátiku, Bold Sandagdorj, afirma kona-ba protesaun direitu konsumidór ba finanseiru importante atu hametin enkuadramentu legál ba protesaun konsumidór no komportamentu merkadu nian.
“Serbisu finanseiru ne’ebé asesivel no konfiavel presiza konfiansa husi konsumidór. Protesaun ba konsumidór hanesan prosesu longu prazu ida ne’ebé envolve likidez finanseira, asesu ba serbisu ho kualidade, no fó kbiit ba konsumidór sira atu foti desizaun ne’ebé informadu”, Sandagdorj dehan.
Nia mós subliña elementu xave sira husi sistema protesaun konsumidór nian mak hanesan protesaun dadus no privasidade, prevensaun fraúde, transparénsia informasaun, inovasaun no kompetisaun justa, no mekanizmu keixa sira ne’ebé justu no efisiente.
Sandagdorj hatutan katak inovasaun dijitál, inklui pagamentu no kréditu dijitál, lori oportunidade no risku foun sira, hanesan siberseguransa no potensiál ba aumentu dívida uma-kain nian.
Atividade ida-ne’e hetan partisipasaun husi instituisaun bankária no finanseira hothotu iha Timor-Leste nu’udar parte ida husi esforsu konjuntu atu harii sistema finanseiru ida ne’ebé inkluzivu, seguru, no sustentavel.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
