DILI, 26 Maiu 2026 (TATOLI)-Komisaun A ne’ebé trata Asuntu Konstitusionál no Justisa iha Parlamentu Nasionál (PN) aprezenta ona projetu lei atu halo alterasaun ba Kódigu Penál hodi kriminaliza defamasaun no injúria, insestu no asédiu seksuál.
Prezidente Komisaun A, Natalino dos Santos, hateten inisiativa ne’e submete tiha ona ba meza Parlamentu Nasionál no liuhusi reuniaun plenária meza foin lalais halo ona anúnsiu no baixa fali ona ba Komisaun hodi halo apresiasaun inisiál.
Nune’e Komisaun hasai ona konvite atu halo audiénsia públika ho parte Governu, sosiedade sivíl, Igreja Katólika no konfisaun relijiozu sira seluk, entidade judisiára, asosiasaun advogadu, organizasaun feto no seluk tan hodi rona sira-nia hanoin.
“Projetu lei ne’e subskreve husi bankada bankada parlamentár sira. Iha alterasaun introdús iha projetu ne’e buat tolu; kriminaliza insestu, asédiu seksuál, defamasaun no injúria”, nia hateten iha Parlamentu, ohin.
Deputadu ne’e esplika razaun atu kriminaliza defamasaun tanba iha Konstituisaun artigu 36 ema tenke iha onra, privasidade, nune’e tenke iha regra atu regulariza hodi eduka. Inisiativa ida-ne’e mosu tanba ezijénsia husi sosiedade liga ba situasaun ohin loron.
“Estadu tenke iha regra. Iha Konstituisaun artigu 41 kona-ba liberdade espresaun, maibé tenke regula, labele liberdade espresaun konfrome tuir ita-nia hakarak, laiha ona norma umana, étika, kultura, entaun ita tenke fó regra ida balansu direitu no devér”, dehan.
Iha parte seluk, komisaun presiza avansa lalais ho Lei Sibernétika, mabié iha Kódigu Penál laiha rejime kontra ordenasaun entaun sei la halo buat ida maka tuir analiza Komisaun presiza halo alterasaun uluk.
“Haree ita-nia líder nasionál [no] kardeál no bispu sira ema edit, tolok, insulta, ita-nia kultura moris no valór Katóliku laiha ona”, nia preokupa.
Kestiona kona-ba kriminaliza defamasaun ne’ebé sei fó impaktu ba liberdade imprensa iha Timor-Leste no impede serbisu jornalista, deputadu Natalino hateten sei laiha, tanba parte ida atu fó liberdade ho responsabilidade.
Parlamentu iha knaar atu halo lei tuir ninia prosesu sira bainhira aprovasaun sei lori ba Prezidente Repúblika mak iha kompeténsia hodi husu inkonstitusionalidade iha tribunál.
Prezidente Komisaun ne’e hateten katak kona-ba kriminaliza insestu no asédiu seksual tanba mosu preokuapsaun barak. “Ema barak ko’alia insestu. Tenke kriminaliza, se la’e problema boot, ita sei diskute bolu rona serake ne’e kontra kultura kala’e. Hanesan mós asédiu seksuál, tanba simu preokupasaun husi povu, entaun deputadu sira aprezenta inisiativa responde ba ezijénsia sira ne’e atu introdús iha lei”, nia afirma.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora





