iklan

OPINIAUN

Opiniaun: Labarik hothotu ne’ebé serbisu iha dalan ne’e vítima ba serbisu infantil?

Opiniaun: Labarik hothotu ne’ebé serbisu iha dalan ne’e vítima ba serbisu infantil?

Tendy Gunawan

Ida-ne’e pergunta ida ne’ebé dala barak ema husu bainhira ema haree labarik sira fa’an hahán snek, tissue, ka sasán seluk iha dalan sira iha Dili laran.

Fulan balun liubá, estudante universitáriu ida vizita ami-nia eskritóriu atu aprende liután kona-ba traballu infantil. Nia preokupa liuliu ho númeru labarik sira ne’ebé maka serbisu iha dalan sira ne’ebé maka aumenta no hakarak atu komprende saida maka bele halo atu rezolve kestaun ne’e. ida-ne’e enkoraja tebes atu haree joven timoroan ida iha interese ba dezafiu sosiál importante ida no buka dalan atu kontribui ba solusaun sira.

Ema barak automatikamente tau rotulo ba labarik ruma ne’ebé serbisu iha dalan hanesan vítima ba traballu infantil. Maibé, realidade dala barak kompleksu liu. Iha kazu barak, labarik sira ajuda sira nia família hetan rendimentu adisionál tanba uma-kain hasoru susar ekonómiku. Membru família ida bele presiza tratamentu médiku, inan-aman sira bele luta atu hetan osan ne’ebé natoon atu kobre nesesidade loroloron nian, ka inan-aman ida bele labele serbisu tanba moras. Sirkunstánsia sira-ne’e dalabarak dudu labarik sira ba atividade sira ne’ebé maka hamosu rendimentu. Susar ekonómiku maka razaun prinsipál ida tansá labarik sira serbisu iha dalan. Hasai de’it sira hosi dalan, lahó rezolve kauza subjasente sira, karik la rezolve problema ne’ebé sira nia família sira hasoru. Traballu infantil maka kestaun kompleksu ida ne’ebé envolve dimensaun ekonómiku, sosiál, edukasionál, saúde, kulturál, no polítika.

Tuir Konvensaun ILO No. 138 kona-ba Idade Mínimu no Konvensaun ILO No. 182 kona-ba Forma sira ne’ebé aat liu hosi Traballu Infantil, traballu infantil refere ba serbisu ne’ebé hasai labarik sira nia infánsia, sira-nia potensiál no dignidade, no ne’ebé prejudika sira-nia dezenvolvimentu fíziku ka mentál. Ida-ne’e inklui mós serbisu ne’ebé interfere ho labarik ida-nia edukasaun hodi impede sira atu tuir eskola, obriga sira atu husik eskola antes tempu, ka ezije sira atu kombina eskola ho serbisu ne’ebé naruk no todan demais.

Tanba razaun ida-ne’e, ita labele asume automatikamente katak labarik hotu-hotu ne’ebé serbisu iha dalan envolve iha traballu infantil. Pergunta oioin presiza atu konsidera. Labarik ne’ebé serbisu nia idade hira? Labarik ne’e serbisu oras hira iha loron ida nia laran? Serbisu ne’e impede labarik atu tuir eskola beibeik ka lae? Labarik ne’e iha nafatin tempu sufisiente atu deskansa, halimar, no sosializa ho belun sira? Serbisu ne’e seguru no apropriadu ba labarik ida ho idade ne’ebá?

Iha tempu hanesan, iha forma serbisu balu ne’ebé labele halo hosi labarik sira. Hanesan trasa ona iha Konvensaun ILO No. 182 no Rekomendasaun No. 190, forma sira ne’ebé aat liu hosi serbisu infantil inklui eskravidaun no prátika sira ne’ebé hanesan ho eskravidaun, tráfiku labarik sira, serbisu forsadu ka obrigatóriu, uza labarik sira iha prostituisaun ka pornografia, uza labarik sira iha atividade ilísitu sira hanesan tráfiku droga, no serbisu ne’ebé perigozu ba sira nia saúde, seguransa, ka morál sira.

Enkuantu ikusmai, ita lakohi labarik ruma serbisu iha dalan, atu rezolve situasaun ne’e presiza aprosimasaun kazu-ba-kazu. Labarik ida-idak mai hosi situasaun família nian ne’ebé diferente no hasoru dezafiu sira ne’ebé diferente. Solusaun sira ne’ebé efetivu tenke foka la’ós de’it ba labarik maibé mós ba nesesidade uma-kain no inan-aman nian. Depende ba sirkunstánsia sira, família sira bele presiza protesaun sosiál, apoiu rendimentu, asesu ba edukasaun, inan-aman sira bele presiza asesu ba formasaun sira no serbisu di’ak, kuidadu saúde, ka forma asisténsia sira seluk. Solusaun ida ne’ebé hanesan ba ema hotu sei la efetivu.

Se ita hakarak duni hamenus traballu infantil iha Timor-Leste, ita tenke hakat liu asumsaun sira no buka komprende realidade sira ne’ebé labarik no sira-nia família sira hasoru. Proteje labarik sira la’ós de’it atu hasai sira hosi dalan; ida-ne’e kona-ba asegura katak labarik hotu-hotu iha oportunidade atu aprende, dezenvolve, no goza infánsia ida ne’ebé seguru no dignu.

Hakerek na’in servisu nu’udar Ofisiál TVET Dezenvolvimentu Rurál ba Organizasaun Internasionál Traballu (ILO) iha Timor-Leste. Opiniaun sira ne’ebé hato’o iha artigu ida-ne’e maka pesoál no la nesesariamente reflete hanoin sira hosi ILO ka ninia konstituente sira.

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!