EUA, Dinamarka no Groenlándia asina akordu atu habelar prezensa militár EUA iha Groenlándia

DILI, 22 Setembru (TATOLI) – Estadu Unida Amérika (EUA), Dinamarka, no nia territóriu autónomu Groenlándia asina akordu ida iha Nova Iorke iha loron-tersa ne’e hodi habelar prezensa militár norte-amerikanu iha illa estratéjiku Ártiku.
Iha serimónia ida ne’ebé hala’o hamutuk ho Debate Jerál ONU nian, akordu ne’e asina hosi Prezidente Estadu Unida Amérika Donald Trump, Primeiru-Ministru Dinamarka Mette Frederiksen, no Primeiru-Ministru Groenlándia Jens-Frederik Nielsen.
Tuir termu sira hosi akordu komprensivu, Estadu Unida Amérika sei hetan lisensa atu moderniza no habelar nia operasaun sira iha Baze Espasiál Pituffik – ne’ebé ativu ona iha noroeste Groenlándia nian – no atu estabelese área defeza adisionál sira iha Narsarsuaq no Mestersvig.
Akordu ne’e mós permite aviaun sira EUA nian atu semo no tún iha fatin ne’ebé de’it iha Groenlándia, inklui nia territoriál sira, enkuantu ró governu EUA nian bele asesu no navega bee teritoriál sira-ne’e lahó restrisaun, exetu bainhira parte sira konkorda ona.
Akordu bandu estadu sira ne’ebé la’ós NATO nian atu estabelese instalasaun militár tripuladu ka la tripuladu iha Groenlándia no atu mantein prezensa forsa militár permanente iha territóriu, exetu parte sira konkorda buat seluk.
Akordu ne’e mós restrinje abilidade hosi estadu sira ka investidór sira hosi nasaun sira ne’ebé la’ós membru NATO, parseiru NATO nian, ka Estadu membru sira UE nian hodi kaer kontrolu, influénsia signifikativu, ka asesu ba informasaun la’ós públiku ne’ebé bele ameasa seguransa nasionál ka orden públika iha setór ka atividade sira ne’ebé partikularmente sensivel iha Groenlándia.
Akordu ne’e akontese iha fulan barak nia laran presaun hosi Trump, ne’ebé defende beibeik akizisaun hosi territóriu autónomu dinamarka nian no la esklui uzu hosi meiu militár ka ekonómiku sira. Proposta ne’e hasoru opozisaun maka’as hosi aliadu sira NATO nian no hosi povu Groenlándia nian.
Tuir termu sira hosi akordu defeza nian iha tinan 1951 entre Dinamarka no Estadu Unida Amérika-hanesan altera no suplementa iha tinan 2004 — E.U.A. forsa armada sira iha direitu atu tau pesoál no atu harii, mantein, no opera instalasaun sira iha área defeza nian ne’ebé dezignadu iha Groenlándia, inklui Baze Espasiál Pituffik.
Akordu ne’ebé foin asina sei tama iha vigór bainhira entrega nota diplomátiku ida ne’ebé informa ba Estadu Unida Amérika katak Reinu Dinamarka, hamutuk ho Groenlándia, kompleta ona prosedimentu parlamentár sira ne’ebé presiza.

