Kardéal enkoraja estudante medisina 76 sai médiku kompetente no iha espiritualidade

DILI, 22 Outubru 2026 (TATOLI)—Arsebispu Metropolitana Dioseze Dili, Don Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, enkoraja estudante medisina na’in-76 husi Universidade Katólika Timorense (UCT) atu dezenvolve la’ós de’it koñesimentu tékniku no siénsia médika, maibé mós karakter, dixiplina, hahalok di’ak no espiritualidade, atu sai médiku katóliku ne’ebé bele serbí pasiente ho responsabilidade.
Mensajen ne’e hato’o iha serimónia graduasaun UCT, iha Salaun Katedrál, Dili, Kinta (22/10), ne’ebé envolve estudante medisina na’in-76 ne’ebé sei ba Indonézia atu kontinua prosesu formasaun no prátika klínika.
Iha okaziaun ne’e, Don Virgílio hato’o agradese ba Ministériu Edukasaun no lideransa ministeriál sira-ne’ebé durante tinan lima ikus fó apoiu no kolaborasaun ba dezenvolvimentu ensinu superiór, liuliu iha formasaun médiku sira iha Timor-Leste.
Nia mós agradese ba inan-aman sira-ne’ebé tau fiar ba Igreja no UCT atu akompaña sira-nia oan sira iha prosesu formasaun atu sai médiku iha futuru.
Nia esplika katak formasaun médiku katóliku labele limita ba teoria no koñesimentu akadémiku de’it, maibé tenke inklui mós dezenvolvimentu karakter, hanoin, dixiplina no atitude iha prestasaun servisu saúde.
“Importante tebes mak ita-nia kompeténsia no profisionalizmu, maibé ita-nia hahalok, aparénsia no maneira moris mós iha importánsia boot,” Kardeál dehan iha nia intervensaun.
Tuir Kardeál, médiku ne’ebé iha koñesimentu aas tenke iha mós kapasidade atu trata pasiente ho laran-metin, respeitu, domin no komprensaun. Ida-ne’e tanba pasiente sira la presiza tratamentu médiku de’it, maibé mós atensaun no komunikasaun ne’ebé di’ak.
“Médiku katóliku tenke hatudu virtude no kualidade ne’ebé bele sai ezemplu ba sosiedade, liuliu iha situasaun ne’ebé sistema saúde enfrenta dezafiu oioin. Importante atu hatudu hamnasa no labele oin-boot,” Kardeál dehan.
Iha parte seluk, Arsebispu Metropolitana Dioseze Dili ne’e ko’alia kona-ba difikuldade ne’ebé estudante sira bele enfrenta bainhira filafali ba Timor-Leste atu hala’o prátika no servisu iha área saúde. Nia temi katak prosesu administrativu, lisensiamentu no prosedimentu atu harii ka hala’o klínika bele sai obstákulu ba profisionál saúde sira.
Nia fó ezemplu kona-ba gastu no prosedimentu atu hetan lisensa ba klínika, inklui servisu internamentu, laboratóriu, radiografia no farmásia. Tuir nia, sistema no prosedimentu hirak-ne’e bele sai todan ba ema ne’ebé hakarak kria no hala’o servisu saúde.
Maski nune’e, Don Virgílio enkoraja estudante sira atu la lakon esperansa, maibé kontinua aprende no prepara-an atu kontribui ba hadi’ak sistema saúde iha nasaun.
“Imi tenke hadomi Timor no futuru povu timoroan. Imi halo sakrifísiu durante tinan rua ne’e atu aprende didi’ak. Agora, imi tenke aplika teoria ne’ebé imi aprende iha prátika, atubele serbí Timor-Leste no sai duni médiku ne’ebé di’ak,” nia haktuir.
Nia mós husu estudante sira atu uza koñesimentu no esperiénsia ne’ebé sira hetan iha Indonézia hodi prepara-an ba realidade sistema saúde iha Timor-Leste, no hatudu kompromisu atu serbí komunidade, liuliu ema vulnerável sira.
Kardeál hato’o fiar ba estudante medisina na’in-76 ne’e no husu sira atu kontinua servisu hamutuk ho universidade no Igreja hodi kontribui ba futuru saúde iha Timor-Leste.
Nia subliña katak estudante sira-ne’e iha responsabilidade boot atu sai médiku profisionál ne’ebé iha kapasidade, étika no espíritu servisu, atubele fó kontribuisaun ba dezenvolvimentu sistema saúde nasionál.
Estudante medisina sei hala’o estájiu klíniku iha Indonézia
Reitór UCT, Padre Joel Casmiro, dehan katak estudante medisina timoroan sira sei kontinua dezenvolve koñesimentu no abilidade profisionál liuhusi estájiu klíniku iha Indonézia, nu’udár parte husi prosesu aprendizajen atu prepara-an sai médiku profisionál.
Estájiu klíniku ne’e hala’o liuhusi kolaborasaun ho universidade sira iha Indonézia, inklui Universidade Nusa Cendana (Undana) no Universitas Udayana.
“Molok hahú estájiu, estudante medisina sira partisipa iha serimónia Pata Branca, nu’udár momentu importante ba estudante sira-ne’ebé atu hahú prátika no presta asisténsia iha servisu saúde,” Padre Joel dehan.
Reitór UCT subliña katak estájiu ne’e sei dura tinan ida ho balun to’o tinan rua, depende ba programa no prosesu formasaun ne’ebé estudante sira tenke kompleta.
Durante períodu ne’e, estudante sira sei hetan oportunidade atu aplika koñesimentu teóriku iha prátika, aprende diretamente husi profisionál saúde sira no hasa’e kapasidade atu atende pasiente.
“Ho estájiu no kooperasaun entre universidade sira, estudante medisina timoroan sira espera bele aumenta sira-nia matenek, esperiénsia no abilidade prátika, atu kontribui ba hadi’a kualidade servisu saúde iha Timor-Leste,” nia esplika.
Estudante medisina prontu hala’o estájiu klíniku
Reprezentante Estudante Medisina Jerál, Excelsia Carmo Pinto, hateten katak estudante sira prontu ona atu aplika koñesimentu teóriku iha prátika diretamente ho pasiente, ho supervizaun husi doutór sénior sira.
Durante estájiu klíniku, estudante sira sei halo atividade prátika, hanesan entrevista ho pasiente, ezaminasaun kondisaun fízika no rekolla dadus kona-ba pasiente. Atividade hirak-ne’e sei hala’o ho orientasaun no supervizaun husi doutór sira.
“Ami prontu atu hala’o estájiu, ne’ebé la’ós de’it presiza koñesimentu médiku, maibé mós dixiplina, responsabilidade no profisionalizmu iha atendimentu ba pasiente. Ami tenke kumpre oras servisu, hatudu hahalok profisionál no trata pasiente hotu-hotu ho responsabilidade, maski sira-nia kondisaun no nesesidade diferente,” nia esplika.
Aleinde ne’e, estudante ne’e konsidera komunikasaun nu’udár parte importante iha atendimentu médiku, inklui kapasidade atu komunika ho pasiente no komprende sira-nia nesesidade.
Nia afirma katak estudante sira prontu ona atu hahú estájiu klíniku no dezenvolve kapasidade profisionál liuhusi esperiénsia prátika iha ambiente saúde, ho orientasaun husi doutór sira.
Kontekstu
Antes ne’e, estudante medisina na’in-76 husi Universidade Katólika Timorense (UCT) partisipa iha formasaun prátika laboratoriu pré-klínika iha Universitas Katolik Indonesia Atma Jaya no Universitas Kristen Krida Wacana (UKRIDA), iha Jakarta, Indonézia, husi 01 Jullu to’o 28 Agostu 2025.
Reitór UCT, Padre Joel Casimiro, esplika katak programa ne’e destina ba estudante medisina sira iha tinan terseiru, atu fó esperiénsia prátika ne’ebé kompleta sira-nia formasaun teórika no dezenvolve abilidade téknika iha área médika.
Durante formasaun ne’e, estudante sira sei tuir aula prátika kona-ba anatomia, fisiolojia, histolojia, mikrobiolojia, sitolojia, anatomia patolójika, patolojia klínika, radiolojia no medísina interna.
Padre Joel hateten katak formasaun ne’e sei uza métodu aprendizajen vizuál no prátika laboratóriu ho lian Inglés.
Lee notísia relevante: https://pt.tatoli.tl/2025/06/24/estudantes-da-uct-vao-participar-em-formacao-de-praticas-laboratoriais-pre-clinicas-na-indonesia/
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

