DILI, 22 setembru 2023 (TATOLI) – Xefe Estadu-Maiór-Jenerál reformadu, Lere Anan Timur, husu ba jerasaun foun sira atu buka hatene istória nasaun nian kona-ba luta naruk ne’ebé jerasaun antigu sira halo ona, nune’e bele hametin nasionalizmu no patriotizmu.
Lere hato’o ida ne’e iha ámbitu audiénsia públika ne’ebé organiza husi Konsellu Solidariedade Universitária Juventude Estudante Timor-Leste (DSMPPTT, sigla iha indonézia) ho tema “Hakle’an no haburas prosesu luta DSMPPTT/KSUJETL iha luta ba libertasaun pátria husi pasadu, prezente no ba futuru”.
Objetivu husi audensia públika ida ne’e atu habelar no transforma karaterístika DSMPPTT nian ba jerasaun foun sira atu kontinua hametin no la’o tuir hodi luta ba dezenvolvimentu nasionál.
“Jerasaun foun tenke hatene ninia istória rasik nune’e nia bele hametin nasionalizmu no patriotizmu. Kuandu joven ohin loron maka lahatene nia istória rasik bele dehan nia nasionalizmu ne’e namlele hela, laiha abut”, Lere hatete iha salaun Sentru Nasionál Chega!, Balide, ohin.
Nia dehan luta ne’ebé maka timoroan sira halo iha 1975 to’o 1999 ne’e lori istória ida moruk tebes. Husi situasaun polítika sira ne’ebé akontese iha Timór durante tinan 24 nia laran ne’e halo timoroan sira barak lakon vida, maibé sira la hakiduk no kontinua luta hasoru kolonializmu Indonézia. Ikus mai, desizaun polítika mundiál nian ne’ebé rona aspirasaun timoroan sira hakarak referendu ne’e akontese duni.
“Husi istória moruk ne’ebé naruk ne’e tenke sai nafatin istória ida sagrada atu jerasaun foun tenke hatene duni. Ha’u preokupa ho imi jerasaun foun sira tanba ha’u hatene imi-sira moris iha 99 ne’e lasente moris iha tinan 24 nia laran. Tanba ne’e ha’u ta’uk iha tinan lima bá oin ne’e jerasaun foun sira sei hakarak buka tuir ninia identidade ho istória pasadu sira ka la’e?”, nia tenik.
Lere sujere ba organizasaun rezisténsia sira ne’ebé maka luta ba ukun rasik-aan ne’e atu nafatin organiza malu, halo atividade hodi tama eskola sira atu divulga nafatin istória luta ba ukun rasik-aan, nune’e bele sai bukae ida ba jerasaun sira.
“Ne’e duni obrigasaun hotu-hotu nian tenke kuda nafatin doutrina nasionalizmu iha sira-nian fuan atubele sai patriota”, dehan.
Joaquim dos Santos estudante Fakuldade Siénsia Sosiál Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) ne’ebé partisipa iha audénsia públika ne’e konsidera deklarasaun ne’ebé maka Tanente-Jenerál reformadu hato’o ne’e pertinente duni.
“Kuaze jerasaun foun barak maka to’o agora mangame hela ho istória ukun rasik-aan ida ne’e. Dalabarak halo diskusaun ruma kona-ba loron importante sira ne’ebé maka Estadu no Governu konsagra ona hanesan loron nasionál ne’e barak maka lahatene”, nia preokupa.
Tanba ne’e nia konkorda ho Lere nia hanoin katak atividade sira hanesan ne’e tenke halo iha eskola sira. Organizasaun masa rezisténsia sira hanesan DSMPPTL/KSUJETL tenke responsabiliza ba atividade sira hodi divulga informasaun kona-ba istória rai ida ne’e nian ba estudante sira.
Organizasaun rezisténsia hamaha-aan iha DSMPPTT/KSUJETL ne’e kompostu husi Universitas Timor-Timur (UNTIM), Politeknik, Insitut Pastoral Indonesia (IPI), Asosiasaun Estudante Timor-Leste (IMPETU/IMAPTIM) no seluk tan. Organizasaun ne’e hamriik tanba hetan apoiu husi organizasaun klandestina, FALINTIL no inan-aman sira.
DSMPPTL ne’e harii hanesan sombriña ida hodi halibur estudante universitáriu sira hotu iha Timór.
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
