OÉ-CUSSE, 27 dezembru 2023 (TATOLI) – Governu liuhosi Sekretaria Estadu Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU), sei hasai obrigatóriu negosiante sira-ne’ebé hela no fa’an sasán iha merkadu públiku Numbei, bazea dekretu-lei númeru 33/2008, loron 27, fulan agostu, ne’ebé bandu negosiánte sira fa’an iha espasu públiku.
Merkadu tradisionál Numbei, lokaliza iha aldeia Sanane, suku Costa, sub-rejiau Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA).
Notísia relevante: SEATOU konvense abitante Caicoli aseita muda fahi 23 ba sira-nia munisípiu
Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia no Organizasuan Urbana, Germano Santa Brites Dias, hateten, komunidade sira bele utiliza merkadu Numbei ho loron de’it atu fa’an no sosa sasán, maibé kalan tenke fila ba uma, labele kontinua hela iha merkadu laran.
“Merkadu ne’e ita haree ona nia kondisaun, futuru tenke hadi’a, atu fó hanoin ba ita hotu, merkadu ne’e atu fa’an no sosa, la’ós atu toba, xefe suku informa ba komunidade sira, merkadu iha atu fa’an no sosa, hotu fila ba uma, labele hela metin iha merkadu laran,” Germano Santa Brites Dias, ko’alia iha sensibilizasaun lei ijiene no ordén públika ba autoridade komuntáriu sira iha salaun Administrasaun Numbei, kuarta ne’e.
“Sa tán lori família mai toba-tán iha merkadu laran, hanesan mós ho merkadu sira seluk iha Díli, no merkadau la’ós atu ba halo tán uma aluga iha laran hodi hetan benefísiu, ne’e aset Estadu nian, ema hotu iha direitu atu fa’an no sosa sasán iha merkadu, la’ós hela metin,” Governante ne’e afirma.
Tan ne’e, Governu liuhosi SEATOU, sei forma ekipa konjunta komposta hosi Terra Propriedade, PNTL, autoridade komunitáriu, ordén públiku no diresaun relevante seluk, sei halo asaun hafoin hato’o xamada atensaun kuandu la-kumpri.
“Ita sei fó notifikasaun, fulan ida no bele fulan tolu, sira tenke hamamuk merkadu ne’e, sei la-kumpri, obrigatóriu Estadu aplika norma legál sira, tanba okupa merkadu laran tau ai rungu-ranga dada lona tún sa’e, bainaka ruma mai atu vizita ba merkadu, hodi sosa produtu lokál ruma, maibé kondisaun la dignu, atu tama ba merkadu hakruk tún sa’e, dalaruma ai-sanak fai tán ita, ida-ne’e tenki hadi’a, sira-ne’ebé hela tenke hamamuk,” nia fó hanoin.
Notisia relevante:PR Horta: “Muda negosiante Largo Lecidere presiza kria kondisaun”
Xefe suku Lela-Ufe, hosi sub-rejiaun Nítibe, José Neno Sila, apoia polítika Governu, nune’e bele hadi’a kondisaun merkadu sira iha territóriu Oé-Cusse.
“Ema-ne’ebé hela iha merkadu, ezemplu, ami-nia ema mai hosi suku tún mai iha-ne’e, primeiru ferik-oan mai fa’an sasán iha merkadu, neineik katuas-oan mai tuir tán, husik tiha sira-nia oan ho ema seluk iha uma, sira mai hela loos iha merkadu Numbei, di’akliu duni sai sira hosi merkadu, ida-ne’e ha’u aseita,” autoridade lokál hateten.
Tuir nia observasaun, durante ne’e komunidade barak, fa’an hotu lakoi fila, maibé hela de’it iha mekradu laran, bainhira atu asesu ba merkadu mai fó lisensa atu hakatliu.
Iha fatin hanesan, Xefe suku Costa, Francisco Colo, informa, suku Costa hanesan sentru ba populasaun tanba akumula komunidae mai hosi suku 18 iha territóriu Oé-Cusse.
“Ha’u-nia preokupasaun maka ne’e ami hanesan xefe suku, dalaruma implementa servisu ne’e, maibé situasaun sira-ne’e afeta ba ami-nia prezensa, tanba liga ho informasaun sira, liuliu asuntu polítiku, ami hakarak halo servisu sira-ne’e ba loos mai loos,” nia informa.
“Tán ne’e, ha’u husu ba Governu Sentrál, liña koordenasaun entre ministeriál tenke iha, liuliu parte tribunál, tanba dalaruma ema ko’alia direitu de’it maibé nunka ko’alia devér nu’udar sidadaun timorénse.”
“Ha’u husu Governu Sentrál, ami prontu implementa programa ne’e, maibé liña koordenasauan ne’e tenke iha, kuandu ami aplika, ema hotu bele kumpri nune’e kria ambiente moos hakmatek iha sosiedade nia leet, katak merkadu tenke hamamuk hodi fó espasu ba ema hotu atubele fa’an no sosa,” nia katak.
Notísia relevante: Produtu lokál iha merkadu Numbei la folin
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins




