DILI, 28 Juñu 2025 (TATOLI)– Iha sesaun istóriku ida husi Konferénsia Komunidade Aziátiku Portugés (APCC) ba dahaat, Sarayut Supsook, arkitetu, profesór universitáriu, no membru komunidade portugés iha Kudichin, Tailándia, lori istória kle’an kona-ba istória naruk prezensa Portugál nian to’o agora iha Siam, Tailándia.
Iha nia diskursu ho títulu “Prezensa Portugés nian iha Siam”, Sarayut haktuir prezensa Portugés nian iha Tailándia dezde era Reinu Ayutthaya nian maizumenus tinan 350 liubá. Nia deskreve momentu ne’ebá komunidade Katólika Portugeza uluk hela dook sidade Ayutthaya nian, nomós sira-nia papél importante iha istória militár no sosiál Tailándia nian.
Notisia relevante:APCC 2025:Governu realiza feira hodi promove kultura, artezenatu no festivál kulinária
“Iha inísiu, sira mai buka (rempah rempah) no ai-horis sira ne’ebé bele halo ai-moruk. Ikus mai buat ne’ebé sira husik hela ho valór importante tanba bele husik vestíjiu kulturál, arkitetóniku, nomós vida espirituál katóliku,” Sarayut hateten iha Sentru Konvensaun Dili (CCD) sabadu ne’e.
Nia konta tuir prezensa Portugál iha Ayutthaya hafoin monu, komunidade portugés halai hamutuk ho Liurai Thaksin, no hetan rai iha mota Chao Phraya nia ninin iha fatin ne’ebé agora hanaran Kudichin. Iha ne’e mak Igreja Santa Cruz hamriik, no sai nafatin sentru moris komunidade nian to’o ohin loron.
Sarayut esplika katak maske komunidade hela iha ne’e kle’ur ona, maibé sira laiha direitu legál ba rai ne’e.
“Ami hela iha ne’e, maibé rai ne’e Dioseze Bangkok nian. Ami selu arrendamentu fulan-fulan, maibé importante liu, ami prezerva patrimóniu,” nia hateten.
Liuhusi projetu konservasaun sira hanesan Muzeu Baan Kudichin, Sarayut ho nia família luta atu salva narrativa istória sira-nia komunidade nian. Muzeu ne’e hamriik iha nia família nia uma ne’ebé restaura ona no agora sai hanesan sentru ida ba dokumentasaun kultura, hahán, no arkitetura komunidade Luzu-Tailandés nian.
“La’ós de’it fatin istóriku ida, muzeu maka meiu ida ba edukasaun, peskiza, no hametin identidade jerasaun foun nian. Ami hakarak ami-nia oan sira hatene istória pasadu katak husi beiala, sé ita la prezerva istória no kultura sira mak jerasaun sira lahatene, sira sei haluha tiha fatin ida ne’e,” nia dehan ho lian nakdedar.
Tailándia forma ida husi kultura intanjivel ne’ebé prezerva nafatin to’o ohin loron maka “bollo kanom farang”, bollu típiku ida husi komunidade Portugés-Kudichin ne’ebé halo ho resep tradisionál ida ne’ebé uza ingrediente lokál sira hanesan ai-farina batar no manu-tolun. Tradisaun sira hanesan misa Sexta-Feira Santa no prosisaun hatuun Jesus Kristu husi krús hala’o nafatin kada tinan.
Istória husi komunidade ne’e atrai ona atensaun husi parte barak, inklui Governu Tailándia, peskizadór internasionál sira, no turista estranjeiru sira. Kudichin agora koñesidu la’ós de’it hanesan área ida ne’ebé tuan liu iha Bangkok, maibé mós hanesan símbolu ida husi toleránsia no enkontru entre kultura sira hanesan Portugés, Tailándia, Xinés, no Musulmanu sira.
“Patrimóniu la’ós de’it edifísiu sira. Patrimóniu mak moris ne’ebé kontinua: múzika, hahán, fiar, no istória sira ne’ebé hatutan ba bei-oan sira,” Sarayut tenik.
APCC 2025 prova katak patrimóniu Luzu-Aziátiku la’ós de’it buat ida pasadu nian, maibé forsa kulturál ida ne’ebé kontinua moris no fó signifikadu ba jerasaun sira.
Notisia relevante: Grupu husi Flores promove patrimóniu kulturál portugés iha konferénsia APCC
Jornalista: Arminda Fonseca
Editór: Florencio Miranda Ximenes




