Filme “Konta Sai” sai “Best Film” iha Festival Filme Asia Pasífiku

DILI, 16 outubru 2021 (TATOLI)–Diretór Asia Justice and Rights (AJAR), José Luís de Oliveira, informa filme dokumentáriu “Konta Sai” ne’ebé Asia Jstice and Rights (AJAR) prodús sai manan-na’in nu’udar filme ‘Animasaun Di’ak Liu’ no “Best Filme” iha Festival Filme Asia Pasífiku iha Australia 2021.
Diretór AJAR ne’e hatutan, Timor-Leste sai vensedór iha kompetisaun filme Asia Pasífiku ne’e, komisaun organizadora liuhosi organizasaun Internasionál ReelOz Austrália Indonesia Film Festivál anunisa iha loron 10 fulan-outubru tnan 2021.
“Ami sente kontente tanba ita sai manan-na’in iha kompetisaun. Ami kontente mós atu filme dokumentáriu ne’e públiku bele hatene kona-ba istória sobrevivente sira ho maneira produsaun filme ne’ebé kreativu,” José Luís de Oliveira informa ba Agência Tatoli, iha nia knaar-fatin, Farrol, Díli, sesta ne’e.
Filme ho titulu ”Konta Sai” ne’e haktuir kona-ba sobrevivente feto sira-ne´ebé hetan violasaun direitu umanu li-liu violasauun seksál hosi membru militár Indonézia sira hasoru inan-feton sira iha Timor-Leste durante iha períodu funu 1974 to’o 1999.
“Istória ne´e todan tebes atu fó sai. Maibé, ami hili meiu animasaun hodi divulga feto sira-nia istória. Tanba ida-ne´e hanesan parte ida hodi respeita segredu identidade hosi sobrevivente sira,” nia haktuir.
Liuhosi filme ne’e, AJAR hetan prémiu iha kompetisaun filme ida-ne´e ho valór orsamentu $5.000 no ho osan ne’e sei insentiva autór hosi filme sira tanba sira bele fahe sira-nia esperiénsia moruk ne´ebé hetan iha tempu okupasaun ilegál Indonézia.
“Hosi orsamentu ne’ebé ami hetan, sei fó fila–fali ba vítima, tanba nia bele fahe ona nia esperiénsia liuhosi filme “Konta Sai” ne’e,” nia dehan.
Iha istória filme “Konta Sai” ne’e hanesan dokumentáriu, ne’ebé konta kona–ba esperiénsia vitima Feto Violasaun Sexuál iha tempu uluk. Hanesan, dala barak feto sira-ne’ebé hetan esperiénsia violasaun sekuál no violasaun sekuál ne’e nu’udar violasaun direitu umanu ne’ebé grave, tanba uluk feto vulneravél ba violênsia no feto mós dala barak sai hanesan instrumentu ba konflitu.
“Ezemplu, dala ruma ema–nia laen iha ai–laran, bapa duni tuir nia laen la hetan ho nune’e mai viola fali nia feen ho intensaun atu influénsia nia laen atu bele mai rende. Ho esperiénsia sira ne’e susar atu konta. Tanba, dala barak sakrifisiu ne’ebé feto sira hetan, ida-ne’e nu’udar aktu eroi. Maibé, ita–nia sosiedade ne’ebé patriakál no hahí demais mane, entaun, sakrifisiu feto sira–nian la hetan fatin no la hetan previleiju nu’udar aktu erói,” nia dehan.
Hosi filme “Konta Sai” ne’e, AJAR deseza katak filme ne’e mós bele enkoraza feto maluk sira seluk ne’ebé uluk hetan esperiénsia hanesan, bele konta sira–nia istória ba ema, hodi nune’e ema bele hatene katak sira–nia sakrifisiu mós merese atu hetan rekoñesimentu.
Entretantu, iha filme ne’e involve José Luís de Oliveira, Juviana, hafoin ne’e hosi mós Asosiasaun Chega Ba Ita (ACbi)t, tanba ACbit hanesan organizasaun ida-ne’ebé servisu partikularmente ba vitima feto iha tempu pasadu, entaun hosi filme ne’e iha organizasaun rua ne’e mak involve hanesan AJAR no ACbit.
Filme “Konta Sai” ne’e nia istória, gravasaun halo iha Timor–Leste, maibé nia animasaun no kartun ne’e prodús iha Indonézia iha tinan 2020.
“Filme “Konta Sai” nia istória foti iha timor no autór nia lian ha’u mak ba grava, maibé nia animasaun hosi kartun ne’e kolega sira hosi Indonézia mak halo,” nia informa.
Maske nasaun barak mak kompete iha Festival Filme Asía Pásifiku ne’ebé filme maiória hosi Austália no Indónezia, maibé Timor–Leste mak sai vensedór iha kompetisaun refere. Iha kompetisaun ne’e, filme barak mak kompete, hafoin iha filme lima (5) mak tama to’o finál no ikus mai filme “Konta Sai” mak sai hanesan vensedór ba kompetisaun Filme Asía Pásifiku.
Iha kompetisaun ne’e AJAR prodús filme rua, hanesan ba Timor–Leste ho nia titlu “Konta Sai” no seluk sobrevivente ida hosi Aceh-Indonézia ho nia títlu “48”, maibé to’o ikus filme “Konta Sai” mak sai hanesan primeiru lugar.
“Hanesan baibain ami hatene organizasaun sira iha nível internasionál ne’ebé sempre halo kompetisaun ba filme no dokumentáriu, depois ne’e mak ami submete,” nia informa.
Entretantu, filme “Konta Sai” ne’ebé halo hosi autór Maria Isabel da Silva, ho estrutura prodús filme ne’ebé kompostu hosi Produtór Ezekutivu Galuh Wandita, Produser Indria Fernida no José Luis de Oliveira, Diretór Kartika Pratiwi, Diretór Artiktetu Wulang Sunu, Produser Line Anindya Amanda, Scriptwriters José Luis de Oliveira no Aghniadi.
Editór Naradhipa, Diretór Múzika no Sound Effect Gregorius Ragil Wibawanto, Kampaign and Outreach Rizky Lani Permata, Transcription Subtitlu no Tradusaun Joviana Guterres, Georgia Leyendekkers, Priyanka Utama no Muhamad Kenzo Baskoro.
AJAR prodús filme barak
Diretór AJAR rekorda katak filme “Konta Sai” ne´e la´ós foin ida-ne´e de´it maibé AJAR prodús ona filme barak no tinan-tinan sempre tuir kompetisaun.
“Ami uluk halo filme kona–ba labarik lakon no hotél flanboyan. Hosi filme ne´e ami konta ba ema sira-ne´ebé sai vitíma. Filme hirak ne´e ami uza hodi tuir kompetisaun sira iha rai-li’ur, maibé só filme “Konta Sai” mak ami konsege hetan primeiru lugar, tanba ami–nia servisu atu influênsia ema–nia hanoin no eduka ema liuhosi filme,” nia dehan.
Iha tinan tolu liubá, AJAR prodús telenovela ida-ne’ebé puublika iha Rádiu Televizaun Timor-Leste (RTTL) ho titulu “Laloran Justisa”, no filme ida-ne’e komunidade hosi língua portugés sira mós haree.
Diretór Asia Justice and Rights ne’e mós haktuir katak, antes AJAR tuir kompetisaun ba dahuluk servisu liuhosi prodúz filme no diskute maneira kreativu.
“Hanesan dala barak ami sei analiza, depois deside maneira ba filme ne’e. Tanba, filme ne’e dokumentáriu, entaun ida-ne’e sempre haktuir kona–bá realidade hosi esperiénsia ema-nian rasik,” nia dehan.
Aleinde filme ne’e, iha filme seluk ne’ebé AJAR halo hanesan, iha tinan 2019 AJAR prodús filme ida ho naran Generátion 99 filme ne’e AJAR tuir kompetisaun maibé la manan.
Jornalista : Nelia Fernandes
Editór : Cancio Ximenes

