Top

SEII fó formasaun ba jornalista kona-bá kobertura sensivel ba jéneru

Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun (SEII), Maria José da Fonseca Monteiro de Jesus. Imajen Tatoli/Dok.

DILI, 18 outubru 2021 (TATOLI)—Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun (SEII), segunda (18/10) ne’e fó formasaun ba xefe redasaun no jornalista sira hosi mídia emprime no eletrónika konabá reportajen no kobertura sensivél ba jéneru no Ema ho Defisiénsia (EhD) sira.

Sekretária Estadu Inkluzaun no Igualidade, Maria José daFonseca de Jesus, hateten SEII halo formasaun ida-ne’e atu asegura mídia sira bele halo sirania knaar, maibé sira bele halo kobertura ida-ne’ebé sensivél ba jéneru no sensivél ba nesesidade ema ho defisiénsia sira.

“Ho esforsu regulár sira hanesan ne’e, ita bele haree duni katak maluk sira hosi mídia, loron ba loron bele asegura katak sirania kobertura no reportajen sensivél duni ba jéneru no ba maluk portadór defisiénsia no mós maluk sira hosi Lesbian, Gay, Bisexual, Transjender no Inter-Seksu (LGBTI),” Maria José da Fonseca de Jesus, hateten ba jornalista sira iha Salaun Maria Gorete, Edifísiu SEII Caicoli, Dili, segunda ne’e.

Objetivu prinsipál hosi formasaun ne’e atu hasa’e xefe redasaun (editor) no jornalista sira-nia koñesimentu, liu-liu sira-ne’ebé foun iha área igualdade jeneru, prevensaun ba violénsia hasoru feto no enkuadramentu legal iha Timor-Leste.

Nune’e mos, atu hadi’a jornalista sira-nia reportajen ka kobertura ba promove igualdade jeneru  no prevensaun ba violénsia hasoru feto, labarik feto, maluk portadória defisiénsia, membru komunidade LGBTI (Lesbian, Gay, Bisexual, Transjender no Inter-Seksu) no komponente vulnerável seluk.   

Iha SEII nia monitórizasaun, nia dehan, artigu ka notísia ruma ne’ebé publika mak iha kobertura la sensivél mak SEII sempre halo komunikasaun ho Conselho de Imprensa (CI) no MAPKOMS atu hatutan ba mídia oioin, nune’e bele asegura katak mídia sira tenke sensivél duni ba jéneru no ema ho defisiénsia.

Prezidente Conselho de Imprensa (CI), Virgílio da Silva Guterres, hateten inisiativa formasaun ne’e importante no ida-ne’e tenke kontinua la’o, tanba asuntu rua ne’ebé sai foku iha formasaun konabá sensibilidade jéneru no ba Ema ho Defisiénsia (EhD) sira.

“Ita hotu hatene katak itania sosiedade ne’e sosiedade ne’ebé tradisionálmente patriliniál, entaun estigma sosiál sira barak mosu hasoru konseitu oioin liu-liu jéneru no ema ho defisiénsia. Entaun, formasaun hanesan ne’e importante atu hasa’e xefe redasaun no jornalista sirania koñesimentu atu iha buat ida-ne’ebé ema temi sensibilidade sosiál, tanba jornalista sira aleinde kuriozu, teimozu, skeptis, jornalista tenke iha sensibilidade sosiál,” Prezidente CI ne’e dehan.

Sensibilidade ida-ne’e mak importante ba jornalista sira atu hatene, tanba jornalista sira servisu ho lían ka línguajen entaun jornalista sira-nia reportajen no obra jornalistika hakerek nian ne’e iha konseitu igualidade jéneru ne’ebé hanaran toleransia narativa. Jornalista sira tenkeuza liafuan sira-ne’ebé ema barak aseita la’ós uza liafuan ne’ebé ema ida ka rua de’it mak hatene.

“Liafuan ‘delek’ ka ‘bulak, liafuan sira-ne’ebé la aseitavel ona sosiálmente no tuir Estadu Direitu Demokrátiku la aseita ona. Maibé liafuan ne’ebé uza mak ‘ema ho defisiénsia matan, fisiku no ema ho defisiénsia intelektuál’, entaun liafuan sira-ne’e mak refleta sensibilidade komun,” nia esplika.

Conselho de Imprensa apresia inistiva ida-ne’e no CI prontu atu koopera nafatin ho Sekretária Estadu Igualidade Inkluzaun (SEII) no Sekretária Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) atu fasilita formasaun ba jornalista no xefe-redasaun sira.

Iha tinan 2018, SEII, SEKOMS, CI, TAF-Nabilan no JSMP hala’o ona formasaun hanesan ba jornalista no xefe redasaun sira no iha 2019-2020 hala’o ona enkontru regular ho jornalista no xefe redasaun hos mídia emprime no eletrónika sira.  

Iha 2019 no 2020, TAF-Nabilan hamutuk ho SEII no JSMP halo mós formasaun akompañamentu direta ba jornalista sira hosi mídia emprime hanesan Suara Timor Lorosa’e (STL), Timor Post no Independente hodi bele halo nafatin publikasaun sira sensivél ba jeneru.

Entretantu formasauun ba 2021 ne’e, SEII sei hala’o durante loron lima (18-22 outubru) no sei fasilita hamutuk hosi formadór/a sira hosi SEII, SEKOMS, CI, TAF-Nabilan no JSMP.

Tuir dadus ne’ebé Agência Tatoli asesu hosi Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun (SEII) katak, dadus hosi Polísia Nasionál Timor-Leste Unidade ba ema Vulnerável (PNTL-VPU) iha tinan 2019 totál kazu hamutuk 1,082, ne’ebé hatudu nia númeru aumenta.

Dadus hosi Estudu Saúde Demográfiku (DHS) iha tinan 2016 mós subliña katak 33% feto hosi idade 15 to’o 49 iha ona esperiénsia violénsia fiziku, bainhira ho idade 15 no iha 5% feto mak hetan violénsia seksuál.

Hosi dadus ne’e mós, kuaze 74% feto no 53% mane aseita katak laen bele baku ninia feen, bainhira feen la halo tuir obrigasaun sira hanesan, bainhira tein etu la tasak ka mutuk, bainhira diskute ho la’en, bainhira sai ba liur la fó hatene nia la’en, abandona ninia oan, lakohi halo relasaun seksuál ho la’en.

Maibé, iha de’it 20% feto mak husu ajuda bainhira hetan violénsia fiziku no seksuál no mós iha 6% mak la husu ajuda, maibé hato’o de’it ba ema ruma atu hato’o ba sira-nia família hodi rezolve kazu hirak ne’e.

Nune’e mós, dadus hosi TAF-Nabilan nia estudu iha baze haktuir, katak iha feto na’in-tolu (3), hosi feto na’in lima (5) iha 9% ho tinan 15-49 involve ona relasaun hanesan, sira hetan violénsia fíziku ka violénsia seksuál ruma ka forma rua ne’e hotu hosi parseriu mane ida durante sirania moris.

Jornalista : Nelia Fernandes

Editór       : Cansio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!